Mariing kinondena ng Ministry of Foreign Affairs ng Taiwan noong araw (ika-9) ang anunsyo ng Ministry of Transport ng China noong gabi ng Hunyo 6 hinggil sa pagsisimula ng tinatawag nitong “special maritime traffic law enforcement operation sa silangang karagatan ng Taiwan.”

Kasabay nito, ipinadala rin umano ng China ang mga barko ng coast guard nito upang magsagawa ng mga aktibidad sa silangang karagatan ng Taiwan.

Sa opisyal na pahayag, binigyang-diin ng Taiwan na walang anumang konsultasyon o negosasyon sa pagitan ng ibang mga bansa ang dapat makasama sa mga karapatan at interes ng Taiwan.

Bilang isa sa mga lehitimong may interes sa mga naturang karagatan, sinabi ng Taiwan na patuloy nitong ipapahayag ang posisyon nito sa mga kaugnay na bansa sa pamamagitan ng iba’t ibang diplomatikong paraan upang mapangalagaan ang mga karapatan nito sa dagat.

Tungkol naman sa posibleng negosasyon sa hinaharap sa pagitan ng Japan at Pilipinas hinggil sa delimitasyon ng kanilang Exclusive Economic Zones (EEZ) at continental shelf, sinabi ng Ministry of Foreign Affairs na naiparating na nito sa dalawang bansa ang tatlong pangunahing posisyon ng Taiwan.

Una, ayon sa Vienna Convention on the Law of Treaties at mga umiiral na desisyon ng mga internasyonal na hukuman, ang mga bilateral treaty at kasunduan ay may bisa lamang sa mga bansang lumagda rito at hindi maaaring makaapekto sa karapatan ng mga ikatlong partido.

Dagdag pa rito, ilang beses nang sinabi ng panig ng Japan na ang anumang magiging kasunduan sa pagitan ng Japan at Pilipinas ay hindi makaaapekto sa mga karapatan ng iba pang bansa.

Samakatuwid, ang magiging resulta ng anumang negosasyon sa delimitasyon ng hangganan ng Japan at Pilipinas ay hindi saklaw ang Taiwan at hindi makaaapekto sa mga karapatang tinatamasa ng Taiwan sa silangang bahagi ng kanyang EEZ sa kasalukuyan man o sa hinaharap.

Ikalawa, kung magpapatuloy ang negosasyon sa pagitan ng Japan at Pilipinas, dapat nilang lubos na isaalang-alang ang katotohanang may mga bahagi ng karagatan na may magkakapatong na karapatan at interes sa Taiwan, at dapat panatilihin ang komunikasyon at konsultasyon sa panig ng Taiwan.

Ikatlo, patuloy na umiiral ang mga kasalukuyang mekanismo ng kooperasyon sa pagitan ng Taiwan at Japan at Taiwan at Pilipinas.

Kabilang dito ang Taiwan-Japan Fisheries Agreement na nilagdaan noong 2013 at ang Taiwan-Philippines Fisheries Law Enforcement Cooperation Agreement na nilagdaan noong 2015.

Patuloy na ginagamit ng Taiwan ang mga mekanismong ito upang makipag-ugnayan at makipagpalitan ng pananaw sa mga usaping pandagat sa Japan at Pilipinas.

Ayon sa Ministry of Foreign Affairs, hindi pa opisyal na nagsisimula ang negosasyon ng Japan at Pilipinas at wala pa ring itinakdang iskedyul para rito.

Dahil dito, ang mga pahayag na nagsasabing agad na mahaharap ang mga mangingisdang Taiwanese sa inspeksyon, pagkumpiska ng mga sasakyang pandagat, o paghihigpit sa kanilang operasyon bilang resulta ng naturang negosasyon ay hindi naaayon sa katotohanan.

Sinabi ng Ministry of Foreign Affairs na patuloy itong makikipag-ugnayan nang malapitan sa mga kaugnay na bansa upang protektahan ang mga karapatan ng Taiwan sa dagat at ang karapatan ng mga mangingisdang Taiwanese na maghanapbuhay.

Nanawagan din ito sa publiko na tingnan ang isyu nang may katwiran at iwasang malinlang ng maling impormasyon.

Kasabay nito, hinimok din ng Taiwan ang pandaigdigang komunidad na bantayan ang kamakailang mga kilos ng China na nagpapataas ng tensyon sa mga karagatang nakapalibot sa Taiwan at nagbabanta sa kapayapaan at katatagan ng rehiyon, at sama-samang pangalagaan ang isang malaya at bukas na kaayusan sa rehiyong Indo-Pacific.