เพื่อยกระดับคุณภาพและประสิทธิภาพการแปรรูปฝักวานิลลาที่ปลูกในไต้หวัน สถานีวิจัยและส่งเสริมการเกษตรเขตเถาหยวนภายใต้การดูแลของกระทรวงเกษตร ได้ทุ่มเทพัฒนาเทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยวในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา จนประสบความสำเร็จในการคิดค้น 2 เทคโนโลยีสิทธิบัตร ได้แก่ “อุปกรณ์ล้างฝักวานิลลา” และ “เครื่องลวกหยุดเอนไซม์พร้อมกระบวนการหลายขั้นตอน” ทำให้ปริมาณวานิลลินซึ่งเป็นสารให้กลิ่นหลักเพิ่มขึ้นเป็นประมาณ 2.0%–3.5% สูงกว่าวิธีดั้งเดิมราว 30% และสามารถควบคุมอัตราความเสียหายของฝักให้ต่ำกว่า 1% ช่วยให้อุตสาหกรรมผลิตฝักวานิลลามีคุณภาพสูงได้อย่างสม่ำเสมอ และผลักดันพืชเครื่องเทศในประเทศสู่การพัฒนาเชิงมูลค่าสูง

ซือสีปิน (施錫彬)รองผู้อำนวยการสถานีฯ กล่าวว่า ฝักวานิลลาเป็นเครื่องเทศธรรมชาติที่ได้จากฝักของกล้วยไม้สกุล Vanilla  หลังผ่านกระบวนการแปรรูป จะให้กลิ่นหอมที่นุ่มลึกและมีมิติ จึงได้รับการขนานนามว่า “ราชินีแห่งเครื่องเทศ” และถูกนำไปใช้อย่างแพร่หลายในอุตสาหกรรมเบเกอรี่ ผลิตภัณฑ์นม เครื่องดื่ม และผลิตภัณฑ์น้ำหอม อีกทั้งกระแสความต้องการวัตถุดิบธรรมชาติทั่วโลกที่เพิ่มขึ้น รวมถึงราคาฝักวานิลลาในตลาดที่อยู่ในระดับสูง ทำให้วานิลลากลายเป็นพืชเศรษฐกิจที่มีศักยภาพสูง

อย่างไรก็ตาม ฝักวานิลลาที่เพิ่งเก็บเกี่ยวจะยังเป็นผลสีเขียวและแทบไม่มีกลิ่นหอม เนื่องจากสารให้กลิ่นยังอยู่ในรูปสารตั้งต้น จำเป็นต้องผ่านกระบวนการแปรรูปเพื่อให้เอนไซม์ทำปฏิกิริยาสร้างสารหอม เช่น วานิลลิน กระบวนการหลักประกอบด้วย การลวกหยุดเอนไซม์ การหมัก การอบแห้ง และการบ่ม ซึ่งทุกขั้นตอนต้องควบคุมอย่างแม่นยำ จึงจะได้กลิ่นวานิลลาที่ตลาดคุ้นเคย

การแปรรูปแบบดั้งเดิมมักพึ่งพาประสบการณ์ของคนทำและสภาพอากาศ เช่น การล้างฝักด้วยมือต้องใช้เวลาและเสียเวลามาก อีกทั้งยังควบคุมความสะอาดได้ยาก รวมถึงการลวกด้วยน้ำร้อนที่มักให้ความร้อนไม่สม่ำเสมอ ทำให้ผิวฝักไหม้หรือคุณภาพไม่คงที่ ส่งผลต่อกลิ่นหอมและมูลค่าของสินค้า ปัญหาเหล่านี้ไม่เพียงเพิ่มความเสี่ยงในการผลิต แต่ยังเป็นข้อจำกัดต่อการพัฒนาอุตสาหกรรมในระดับขนาดใหญ่

เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว สถานีวิจัยและส่งเสริมการเกษตรเขตเถาหยวนได้นำผลงานวิจัยที่สั่งสมมาหลายปีมาต่อยอด จนพัฒนาเป็นเทคโนโลยีสิทธิบัตร 2 รายการสำเร็จ ได้แก่ ประการแรก “อุปกรณ์ล้างฝักวานิลลา” ที่ใช้ลูกกลิ้งและแปรงขนนุ่ม ร่วมกับระบบฉีดน้ำหลายจุด ช่วยพลิกฝักอย่างนุ่มนวลไปพร้อมกับขจัดดินและสิ่งสกปรกได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้ความเร็วในการทำความสะอาดเพิ่มขึ้นราว 5 เท่าเมื่อเทียบกับการล้างด้วยมือ ทั้งยังช่วยประหยัดแรงงานและลดความเสี่ยงที่ฝักจะเสียหาย

อีกหนึ่งเทคโนโลยีสำคัญคือ “เครื่องลวกหยุดเอนไซม์และกระบวนการหลายขั้นตอน” ซึ่งออกแบบเป็นถังน้ำ 3 ระดับ ค่อย ๆ เพิ่มอุณหภูมิจากประมาณ 40°C ไปถึง 65°C เพื่อหลีกเลี่ยงความร้อนฉับพลันที่อาจทำให้ผิวฝักไหม้ พร้อมทั้งช่วยให้ความร้อนกระจายอย่างสม่ำเสมอทั้งภายในและภายนอก นอกจากนี้ยังมีการนำระบบควบคุมสภาพแวดล้อมมาใช้ในขั้นตอนการหมักและอบแห้ง เพื่อลดผลกระทบจากสภาพอากาศที่ไม่เอื้ออำนวย

     โดยผลการทดลองพบว่า เมื่อใช้เครื่องจักรและกระบวนการแปรรูปที่เป็นมาตรฐานดังกล่าว ปริมาณวานิลลินซึ่งเป็นสารให้กลิ่นหลักสามารถเพิ่มขึ้นเป็นประมาณ 2.0%–3.5% สูงกว่าวิธีดั้งเดิมราว 30% ขณะเดียวกัน อัตราการสูญเสียของฝักสามารถควบคุมให้ต่ำกว่า 1% ส่งผลให้ได้ผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพสม่ำเสมอ ทั้งรูปลักษณ์และรสชาติสอดคล้องกับความต้องการของตลาดมากยิ่งขึ้น