เมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม 2569 กระทรวงศึกษาธิการ สาธารณรัฐจีน (ไต้หวัน) เปิดเผยว่า การเติบโตของเทคโนโลยี AI ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาเป็นไปอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะ Generative AI หรือ AI ที่สามารถสร้างข้อความ รูปภาพ เสียง และโค้ดได้เอง รวมถึง Large Language Model หรือ LLM ซึ่งเป็นเทคโนโลยีเบื้องหลังแชตบอตอัจฉริยะต่าง ๆ และ AI Agent ซึ่งสามารถวางแผนและดำเนินงานแทนมนุษย์ได้ในหลายขั้นตอน แม้เทคโนโลยีเหล่านี้จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการเรียน การทำงาน และการวิจัย แต่ก็ทำให้เกิดภัยคุกคามทางไซเบอร์รูปแบบใหม่ที่ทั่วโลกกำลังให้ความสำคัญ ตัวอย่างเช่น Prompt Injection หรือการโจมตีด้วยการป้อนคำสั่งพิเศษเพื่อหลอกให้ AI ทำสิ่งที่ไม่ควรทำ รวมถึง Jailbreak Attack หรือการหลอกให้ AI ข้ามข้อจำกัดด้านความปลอดภัยที่ผู้พัฒนาวางไว้ นอกจากนี้ ยังมีประเด็นเรื่อง Model Security หรือความปลอดภัยของโมเดล AI ซึ่งครอบคลุมตั้งแต่การป้องกันข้อมูลรั่วไหล การป้องกันการถูกดัดแปลง ไปจนถึงการป้องกันไม่ให้ AI ถูกนำไปใช้ในทางที่ผิด

กระทรวงศึกษาธิการไต้หวันจึงมองว่า การผลิตบุคลากรด้านไซเบอร์ในปัจจุบัน จะไม่สามารถสอนเฉพาะเรื่องการป้องกันเครือข่ายหรือการรับมือแฮ็กเกอร์เหมือนในอดีตอีกต่อไป แต่จำเป็นต้องสอนให้เข้าใจ AI ควบคู่กันด้วย ด้วยเหตุนี้ กระทรวงศึกษาธิการจึงสนับสนุน โครงการพัฒนาบุคลากรด้านความมั่นคงปลอดภัยทางเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารแบบบูรณาการ ซึ่งมีเป้าหมายผลิตกำลังคนด้านไซเบอร์ให้เพียงพอกับความต้องการของประเทศ โครงการดังกล่าวได้จัด หลักสูตรภาคฤดูร้อนด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ AIS3 ระหว่างวันที่ 20-26 กรกฎาคม AIS3 ย่อมาจาก Advanced Information Security Summer School ถือเป็นค่ายอบรมด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ที่มีชื่อเสียงที่สุดแห่งหนึ่งของไต้หวัน และดำเนินการต่อเนื่องมายาวนานกว่า 12 ปี 

ในปีนี้มีมหาวิทยาลัยชั้นนำของไต้หวันร่วมเป็นเจ้าภาพ ได้แก่ มหาวิทยาลัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติไต้หวัน มหาวิทยาลัยหยางหมิงเจียวทง มหาวิทยาลัยแห่งชาติไต้หวัน มหาวิทยาลัยแห่งชาติจงเจิ้ง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีไทเป พร้อมทั้งได้รับความร่วมมือด้านเทคนิคจากศูนย์เครือข่ายและการคำนวณความเร็วสูงแห่งชาติ ซึ่งเป็นหน่วยงานสำคัญด้านซูเปอร์คอมพิวเตอร์และโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลของไต้หวัน สิ่งที่ทำให้หลักสูตรปีนี้แตกต่างจากทุกปี คือการเพิ่ม หลักสูตร AI Security หรือความปลอดภัยของโมเดล AI เข้าไปเป็นครั้งแรก พร้อมทั้งสร้าง แพลตฟอร์มประมวลผล LLM ภายในประเทศ เพื่อให้นักศึกษาและผู้เข้าอบรมได้ทดลองใช้งานโมเดลภาษาขนาดใหญ่ในสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย โดยไม่ต้องพึ่งพาบริการคลาวด์จากต่างประเทศ 

(photo: Ministry of Education)

แนวคิดนี้สะท้อนให้เห็นว่า ไต้หวันไม่ได้ต้องการเพียงสอนให้เยาวชน "ใช้ AI เป็น" แต่ต้องการให้ "ใช้ AI อย่างปลอดภัย" และเข้าใจข้อจำกัดของ AI ไปพร้อมกัน เพราะในอนาคต AI จะกลายเป็นเครื่องมือพื้นฐานของแทบทุกอาชีพ ตั้งแต่วิศวกร นักวิจัย นักกฎหมาย แพทย์ ไปจนถึงครูและนักข่าว ดังนั้น หากผู้ใช้งานไม่เข้าใจความเสี่ยงที่มาพร้อมกับ AI ก็อาจตกเป็นเป้าหมายของการโจมตีทางไซเบอร์ได้ง่ายเช่นกัน และนี่เองคือเหตุผลที่ไต้หวันเลือกเริ่มสร้างความรู้ด้าน AI Security ตั้งแต่ในระบบการศึกษา เพื่อเตรียมคนรุ่นใหม่ให้พร้อมสำหรับโลกดิจิทัลในอนาคต

หลังจากเปิดตัวหลักสูตรใหม่แล้ว สิ่งที่น่าสนใจไม่แพ้กันก็คือ รูปแบบการเรียนการสอนของค่าย AIS3 ที่ไม่ได้เน้นการบรรยายเพียงอย่างเดียว แต่ให้ผู้เข้าอบรมได้ลงมือทำจริงผ่านการใช้งาน AI ในสถานการณ์ที่ใกล้เคียงกับการทำงานในภาคอุตสาหกรรมมากที่สุด ตลอดระยะเวลาการอบรม ทั้งวิทยากรและผู้เข้าอบรมสามารถเข้าถึง โมเดลภาษาขนาดใหญ่ หรือ LLM ได้โดยตรง ผ่านแพลตฟอร์มที่จัดเตรียมไว้ภายในประเทศ ทำให้สามารถทดลองใช้ AI ในการทำงานด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ได้อย่างเต็มรูปแบบ 

ยกตัวอย่างเช่น การใช้ AI วิเคราะห์ซอร์สโค้ดของโปรแกรม เพื่อค้นหาจุดผิดปกติที่อาจเป็นช่องโหว่ด้านความปลอดภัย การให้ AI ช่วยตรวจสอบความเสี่ยงของระบบคอมพิวเตอร์ หรือแม้แต่การใช้ AI ช่วยสรุปข้อมูลจำนวนมหาศาล เพื่อให้ผู้เชี่ยวชาญสามารถตัดสินใจได้รวดเร็วขึ้น นอกจากนี้ ผู้เข้าอบรมยังได้เรียนรู้การจำลองสถานการณ์การโจมตีและการป้องกันระบบ หรือที่เรียกว่า Model Attack and Defense ซึ่งเป็นการฝึกมองทั้งมุมของผู้โจมตีและผู้ป้องกัน ผู้เข้าอบรมยังได้ฝึก Security Testing หรือการทดสอบความปลอดภัยของระบบ ฝึกวิเคราะห์โปรแกรม ศึกษาช่องโหว่ที่เคยเกิดขึ้นจริง รวมถึงเรียนรู้การสร้างระบบอัตโนมัติด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ โดยอาศัย AI เป็นผู้ช่วย อีกประเด็นที่น่าสนใจ คือคำกล่าวของ ศาสตราจารย์เจิ้งซินหมิง  (鄭欣明) จากมหาวิทยาลัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติไต้หวัน ผู้ร่วมรับผิดชอบโครงการพัฒนาบุคลากรด้านความมั่นคงปลอดภัยสารสนเทศและการสื่อสารของกระทรวงศึกษาธิการ ศาสตราจารย์เจิ้งกล่าวว่า การพัฒนาอย่างรวดเร็วของ AI กำลังเปลี่ยนโฉมหน้าของโลกความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์อย่างสิ้นเชิง ในอดีต ผู้เชี่ยวชาญด้านไซเบอร์อาจมุ่งเน้นการป้องกันเครือข่าย การตรวจจับมัลแวร์ หรือการรับมือแฮ็กเกอร์เป็นหลัก แต่ในยุคปัจจุบัน ความรู้เพียงเท่านั้นไม่เพียงพออีกต่อไป บุคลากรด้านไซเบอร์จำเป็นต้องเข้าใจว่า AI ทำงานอย่างไร มีข้อจำกัดอะไร และอาจถูกโจมตีด้วยวิธีใดบ้าง 

ตัวอย่างเช่น การโจมตีแบบ Prompt Injection ซึ่งผู้ไม่หวังดีออกแบบข้อความหรือคำสั่งพิเศษ เพื่อหลอกให้ AI ละเลยข้อกำหนดเดิมและเปิดเผยข้อมูลที่ไม่ควรเปิดเผย หรือ Jailbreak Attack ที่พยายามหลอกให้ AI ข้ามมาตรการป้องกันของระบบ จนสามารถสร้างคำตอบหรือเนื้อหาที่ปกติจะถูกปฏิเสธ ภัยคุกคามเหล่านี้ถือเป็นความท้าทายใหม่ที่เพิ่งเกิดขึ้นในยุค Generative AI และกำลังเป็นประเด็นสำคัญที่หน่วยงานด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ทั่วโลกให้ความสนใจ เพื่อรับมือกับสถานการณ์ดังกล่าว หลักสูตร AIS3 ปีนี้จึงออกแบบเนื้อหาบนพื้นฐานของแนวคิดสำคัญ 3 ด้าน ได้แก่ ด้านแรก คือ AI Security เป็นการเรียนรู้วิธีนำ AI มาช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการวิเคราะห์ ป้องกัน และรับมือกับการโจมตีทางไซเบอร์ รวมถึงศึกษาว่า AI เองอาจกลายเป็นเป้าหมายของการโจมตีได้อย่างไร ด้านที่สอง คือ AI Safety หัวข้อนี้จะเน้นเรื่องความปลอดภัยของโมเดล AI และ Generative AI ไม่ว่าจะเป็นการลดความเสี่ยงจากข้อมูลที่ไม่ถูกต้อง การป้องกันการใช้งาน AI ในทางที่ผิด ตลอดจนการศึกษากลไกการโจมตีและวิธีป้องกันโมเดล AI ส่วนด้านสุดท้าย คือ AI Skill หัวข้อนี้มุ่งพัฒนาทักษะการใช้เครื่องมือ AI ให้เกิดประโยชน์สูงสุด ผู้เรียนจะได้ฝึกใช้งาน LLM, AI Agent และเครื่องมือ AI รูปแบบต่าง ๆ ในสถานการณ์จริง เช่น การวิเคราะห์โปรแกรม การค้นหาช่องโหว่ การสร้างระบบอัตโนมัติด้านไซเบอร์ และการแข่งขันจำลองการโจมตีและป้องกันระบบ

อีกหนึ่งมุมมองที่น่าสนใจมาจาก เยี่ยเจียหง (葉家宏) อธิบดีกรมการศึกษาด้านเทคโนโลยีและสารสนเทศ กระทรวงศึกษาธิการไต้หวัน ซึ่งกล่าวว่า โครงการ AIS3 ไม่ใช่เพียงค่ายอบรมภาคฤดูร้อน แต่เป็นโครงการที่ดำเนินมาอย่างต่อเนื่องกว่า 12 ปี และสามารถผลิตบุคลากรด้านความมั่นคงปลอดภัยทางไซเบอร์ได้แล้วมากกว่า 1,000 คน ความสำเร็จของโครงการไม่ได้เกิดจากมหาวิทยาลัยเพียงแห่งเดียว แต่เกิดจากความร่วมมือระหว่าง ภาครัฐ ภาคการศึกษา และภาคอุตสาหกรรม ที่ช่วยกันออกแบบหลักสูตรให้สอดคล้องกับเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว รวมถึงความต้องการของตลาดแรงงานในอนาคต