เรื่องราวนี้เกิดขึ้นที่โรงเรียนประถมศึกษาเซิ่งลี่ (勝利國小) ในเมืองผิงตง เมื่อนักเรียนได้ค้นพบว่ามีดักแด้จำนวนมากเกาะอยู่ตามมุมต่างๆ ของโรงเรียน เหล่านักเรียนและคุณครูจึงตัดสินใจทำภารกิจ "ช่วยเหลือดักแด้" เพื่อช่วยให้ผีเสื้อฟักตัวออกมาได้อย่างปลอดภัย เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นช่วงก่อนปิดเทอมฤดูร้อน ขณะที่นักเรียนกำลังทำความสะอาดทางเดินหน้าห้องเรียน พวกเขาได้พบกับดักแด้สีสวยงามตัวหนึ่งเกาะอยู่ข้างๆ อ่างล้างมือ นักเรียนรู้สึกสงสัยว่าทำไมมันถึงโผล่อยู่ตรงนี้ และกังวลว่าหากมีคนมาล้างมือโดยไม่ทันสังเกตหรือไม่ระวัง ดักแด้อาจจะถูกทำลายได้

      นักเรียนนำเรื่องนี้ไปบอกครูวิทยาศาสตร์ คุณครูจึงชักชวนให้นักเรียนช่วยกันสำรวจว่ามีดักแด้ของผีเสื้อหนอนใบรักธรรมดา (Plain Tiger) เกาะอยู่ตามทางเดินของห้องเรียนและห้องพักครูกี่ตัว เมื่อสำรวจอย่างละเอียด นักเรียนก็พบว่า มีดักแด้ผีเสื้อหนอนใบรักธรรมดาถึง 12 ตัว บางตัวเกาะอยู่บนกำแพง บางตัวอยู่บนกระถางต้นไม้ บางตัวเกาะอยู่บนอ่างล้างมือ และที่น่าตกใจคือมีสามถึงสี่ตัวเกาะอยู่บนไม้ถูพื้นที่ใช้งานอยู่ทุกวันด้วย

      หลังจากนั้น นักเรียนที่มาทำความสะอาดห้องพักครูต่างก็เริ่มตั้งคำถามเกี่ยวกับผีเสื้อไม่หยุด คุณครูจึงกระตุ้นให้นักเรียนช่วยกันสังเกตและแลกเปลี่ยนความคิดเห็น เพื่อหาทางออกร่วมกันในภารกิจ ทำอย่างไรให้ดักแด้เหล่านี้ฟักตัวออกมาอย่างปลอดภัย จึงได้ร่วมกันก่อตั้งทีม "อุโมงค์ดักแด้น้อยเพื่อผีเสื้อ" (護蝶小蛹室) ขึ้นมาเพื่อภารกิจนี้โดยเฉพาะ

คุณครูได้ใช้กระบวนการเรียนรู้ที่เรียกว่า DFC (Design For Change) ซึ่งประกอบด้วย 4 ขั้นตอน คือ :

1.       สัมผัส (感受)

เริ่มจากการตั้งคำถามว่า "จะทำอย่างไรเพื่อสร้างห้องดักแด้ที่ปลอดภัยให้กับเหล่าผีเสื้อดี?" คุณครูกระตุ้นให้นักเรียนลองคิดถึงพฤติกรรมของผีเสื้อในระบบนิเวศ และผลกระทบจากการถูกรบกวนจากมนุษย์ จากนั้นทำความเข้าใจกระบวนการเปลี่ยนจากดักแด้เป็นผีเสื้ออย่างลึกซึ้ง เพื่อสร้างสรรค์ไอเดีย โดยมุ่งเน้นไปที่การแก้ปัญหาจากมุมมองของมนุษย์

2.       จินตนาการ (想像)

 จากปัญหาที่สรุปได้ในขั้นตอนแรก นักเรียนเริ่มจินตนาการถึงทางออกที่เป็นไปได้ เช่น "จะทำอย่างไรให้ผีเสื้อฟักตัวและขยายพันธุ์ได้สำเร็จ?"  "วัสดุอะไรที่สามารถนำมาทำโพรงเทียมให้ดักแด้ได้บ้าง?" และ "อุปสรรคและปัญหาที่อาจจะเจอในภารกิจนี้คืออะไร?" คุณครูยังชวนนักเรียนให้จินตนาการภาพวาดที่มีผีเสื้อบินว่อนอยู่ทั่วรั้วโรงเรียน และช่วยกันรวบรวมแนวคิดต่างๆ จนกลายเป็น "แผนที่ทางเดินผีเสื้อในรั้วโรงเรียน" 

3.       ลงมือทำ (實踐)

 ในขั้นตอนการลงมือทำคุณครูสนับสนุนให้นักเรียนค้นคว้าข้อมูลและยังฝึกฝนนักอธิบายตัวน้อย เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของภารกิจ โดยมีการวางแผนกิจกรรมอย่างเป็นระบบ ทั้งด้านทรัพยากร งบประมาณ จำนวนคน และระยะเวลาในการทำภารกิจ ปลูกฝังทัศนคติที่ไม่กลัวต่อความล้มเหลวและกล้าที่จะแสดงความคิดเห็นกับผู้อื่นแก่เด็กๆ โดยมีคุณครูคอยเป็นที่ปรึกษาตลอดการดำเนินภารกิจ

4.       แบ่งปัน (分享)

ในขั้นตอนนี้ นักเรียนได้เรียนรู้ว่าการได้ทำสิ่งที่มีความหมายจะทำให้พวกเขารู้สึกภูมิใจ โดยได้ส่งเสริมให้ทุกคนบอกเล่าถึงการเปลี่ยนแปลงของตัวเอง และแบ่งปันประสบการณ์แก่คุณครู เพื่อนๆ และครอบครัวฟัง นอกจากนี้ ยังได้นำเรื่องราวนี้ไปแบ่งปันให้กับครูและนักเรียนทั่วทั้งโรงเรียน ส่งผลให้มีปลอกสวมแก้วกระดาษที่คนในโรงเรียนนำมาบริจาคมากขึ้น และรวบรวมเพื่อนำกลับมาใช้ใหม่ แถมยังนำกล่องปักชำจากขวดพลาสติก ไปแจกจ่ายให้กับโรงเรียนอื่นๆ ในท้องถิ่นด้วย ซึ่งตลอดภารกิจ พวกเขาได้ทบทวนอยู่เสมอว่า จะทำอย่างไรให้แนวคิดและกิจกรรมของพวกเขาสามารถขยายผลและสร้างแรงบันดาลใจ ให้กับคนอื่นๆ ได้อีกค่ะ

     จากการสังเกต เหล่านักเรียนพบว่าวงจรชีวิตของผีเสื้อหนอนใบรักธรรมดาใช้เวลาประมาณหนึ่งเดือน และถ้าหากตัวอ่อนที่ฟักตัวออกมามีจำนวนมาก ต้นไฟเดือนห้า ซึ่งเป็นพืชอาหารหลักของผีเสื้อมักจะถูกกินจนหมด ส่งผลให้เกิดภาวะขาดแคลนอาหาร ด้วยเหตุนี้นักเรียนและคุณครูจึงได้คิดค้น "กล่องปักชำจากขวดพลาสติก" กล่องนี้ไม่เพียงแต่ช่วยขยายพันธุ์พืชได้สำเร็จ แต่ยังช่วยป้องกันไม่ให้ผีเสื้อเข้ามาวางไข่อีกด้วย เมื่อต้นไฟเดือนห้าเติบโตจนสมบูรณ์แล้ว ก็สามารถย้ายไปปลูกที่อื่นต่อได้ หรือจะนำไปแจกจ่ายให้กับโรงเรียนและชุมชนใกล้เคียงก็ได้ นอกจากนี้ ยังได้นำปลอกสวมแก้วกระดาษ มาทำเป็น "โพรงเทียมดักแด้" เพื่อใช้เป็นเกราะป้องกันดักแด้ ซึ่งจะช่วยเป็นสิ่งเตือนนักเรียนให้ระวังไม่ให้เผลอไปสัมผัสและทำลายดักแด้โดยไม่ตั้งใจ ถือเป็นการนำสิ่งของกลับมาใช้ใหม่ที่ได้ผลดีและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมอีกด้วย

     หลังจากภารกิจนี้ดำเนินไปได้ 1 ปี  ก็เกิดผลลัพธ์ที่น่าประทับใจ จำนวนผีเสื้อในโรงเรียนเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด เนื่องจากมีพืชอาหารที่อุดมสมบูรณ์และสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยสำหรับการขยายพันธุ์ ทำให้สามารถพบเห็นผีเสื้อบินว่อนในโรงเรียนได้แทบทุกฤดูตลอดทั้งปี และทางเดินหน้าห้องเรียนก็กลายเป็นทางเดินผีเสื้อที่สวยงาม

Photo: 湯奇霖（屏東縣勝利國小教務主任）