ความเสมอภาคที่เริ่มจากเรื่องธรรมดา การขับเคลื่อนความเท่าเทียมด้านประจำเดือนของกรุงไทเป

ประจำเดือนคือปรากฏการณ์ทางชีวภาพตามธรรมชาติ หากแต่ในสังคมกลับถูกทำให้เป็นเรื่องน่าอับอายและถูกละเลยมาอย่างยาวนาน กรุงไทเปกำลังพิสูจน์ว่า “ความเท่าเทียม” ไม่ใช่แนวคิดลอยตัว หากสามารถเริ่มต้นได้จากเรื่องใกล้ตัวที่สุด นั่นคือ การเข้าถึงผลิตภัณฑ์สุขอนามัยประจำเดือนอย่างเท่าเทียม มีทางเลือก และคงไว้ซึ่งศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

ก้าวสำคัญล่าสุดคือการเปิดตัวโครงการนำร่องติดตั้ง ตู้แจกผ้าอนามัยของหน่วยงานรัฐแห่งแรก บริเวณชั้น 1 อาคารศาลาว่าการกรุงไทเป โดยความร่วมมือระหว่างกรุงไทเปกับสโมสรโรตารีเป่ยอัน (北安扶輪社) ตู้ดังกล่าวเปิดให้ ทุกเพศ สามารถใช้งานได้ ผู้ที่มีความจำเป็นเร่งด่วนสามารถสแกนคิวอาร์โค้ดเพื่อรับผ้าอนามัยหรือผ้าอนามัยแบบสอดฟรี คนละ 1 ครั้ง ทุก 20 วัน เริ่มตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2025 ถือเป็นการขับเคลื่อนนโยบาย ความเท่าเทียมด้านประจำเดือน (Menstrual Equity-月經平權) อย่างเป็นรูปธรรม

ผ้าอนามัยเป็นของใช้จำเป็นในชีวิตประจำวัน และในปัจจุบัน ผู้ใช้ในไต้หวันส่วนใหญ่ยังคงใช้ผ้าอนามัยแบบใช้แล้วทิ้งเป็นหลัก(ภาพจาก Unsplash)

เป้าหมายของโครงการไม่ได้หยุดอยู่เพียงการ “แจกของ” แต่คือการลดอุปสรรคในการเข้าถึง ขจัดตราบาปเกี่ยวกับประจำเดือน และสร้างพื้นที่สาธารณะที่เคารพศักดิ์ศรีของทุกคน โดยเฉพาะในสถานที่ราชการซึ่งควรทำหน้าที่เป็นผู้นำด้านความเสมอภาคทางเพศและสุขภาวะขั้นพื้นฐาน ในฐานะผู้สนับสนุนหลัก สโมสรโรตารีเป่ยอันได้นำร่องบริจาคตู้แจกผลิตภัณฑ์สุขอนามัย 1 เครื่อง พร้อมผ้าอนามัยรวม 17,050 ชิ้น ทั้งแบบแผ่นและแบบสอด แจกจ่ายไปยังที่ว่าการเขตและศูนย์พ่อแม่เด็ก เพื่อรองรับสถานการณ์ฉุกเฉิน นอกจากนี้ยังจัดกิจกรรมเสวนาและบรรยายเพื่อเสริมสร้างความเข้าใจเรื่องสุขภาพประจำเดือนและความเสมอภาคทางเพศในวงกว้าง

เหยาสูเหวิน (姚淑文) ผู้อำนวยการสำนักงานด้านสังคมสงเคราะห์ของกรุงไทเป ระบุว่า เมืองได้ผลักดันนโยบายด้านประจำเดือนมาอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่การให้นักเรียนใช้บัตรนักเรียนรับผ้าอนามัยได้เดือนละครั้ง การจัดเตรียมผ้าอนามัยในสถานีรถไฟฟ้า และเคาน์เตอร์บริการของที่ว่าการเขตต่าง ๆ ซึ่งขณะนี้เป้าหมายระยะแรกดำเนินการครบ 100% แล้ว และมีแผนขยายไปยังสถานที่สาธารณะทุกแห่งในอนาคต เธอย้ำว่า ประจำเดือนไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่คือส่วนหนึ่งของชีวิต และความร่วมมือระหว่างภาครัฐกับภาคประชาชนครั้งนี้คือสัญลักษณ์ของเมืองที่เปิดกว้าง เป็นมิตร และเคารพความหลากหลายอย่างแท้จริง

นโยบายดังกล่าวยังขยายไปสู่ระบบขนส่งสาธารณะ ตั้งแต่วันที่ 10 กรกฎาคม 2025 เป็นต้นมา รถไฟฟ้าไทเปทุกสถานีเปิดให้ผู้โดยสารขอรับผ้าอนามัยฟรีได้ที่เคาน์เตอร์สอบถาม เพื่อรับมือกับสถานการณ์ฉุกเฉิน จากเดิมที่ทดลองใน 20 สถานีตั้งแต่ปี 2022 นอกจากนี้ ใกล้ห้องน้ำแต่ละสถานียังมีตู้จำหน่ายผ้าอนามัยแบบหยอดเหรียญ ราคา 10 เหรียญไต้หวัน ได้ 2 ชิ้น พร้อมการจัดเตรียมห้องให้นมและปั๊มนมใน 34 สถานีหลัก และการดูแลมาตรฐานความสะอาดของห้องน้ำอย่างเข้มงวด เพื่อให้ทุกคนใช้งานได้อย่างปลอดภัยและสบายใจ

ที่น่าสนใจคือ กรุงไทเปมีแผนจะนำข้อมูลการใช้งานตู้แจกผ้าอนามัยมาใช้เป็น ตัวชี้วัดทางสถิติด้านเพศสภาพ เพื่อประเมินผลเชิงนโยบาย และเชิญชวนภาคเอกชน เช่น อาคารสำนักงานและห้างสรรพสินค้า เข้าร่วมขยายบริการนี้ร่วมกัน

ไม่กี่ปีที่ผ่านมา ความเท่าเทียมด้านประจำเดือนได้รับความสนใจมากขึ้น พร้อมทางเลือกผลิตภัณฑ์รักษ์โลกที่หลากหลาย(ภาพ:Pexels)

ในอีกมิติหนึ่ง ความเท่าเทียมด้านประจำเดือนไม่ได้หมายถึงเพียงการ “เข้าถึงได้” เท่านั้น แต่ยังรวมถึง สิทธิในการเลือก ผลิตภัณฑ์ที่เหมาะกับร่างกาย สุขภาวะ และสิ่งแวดล้อมของตนเอง จากข้อมูลโดยประมาณ หากคำนวณตลอดช่วงชีวิตราว 40 ปี ผู้มีประจำเดือนหนึ่งคนจะใช้ผ้าอนามัยประมาณ 10,000 แผ่น ขณะที่ผ้าอนามัยมากกว่า 90% ทำจากพลาสติก และผ้าอนามัยเพียง 1 แผ่นอาจใช้เวลาถึง 500 ปีจึงจะย่อยสลายได้ คำถามจึงไม่ใช่แค่ว่า “มีใช้หรือไม่” แต่คือ “มีทางเลือกหรือไม่”

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา กระแสความตื่นตัวด้านสิ่งแวดล้อมควบคู่กับแนวคิดความเสมอภาค ทำให้ผลิตภัณฑ์ประจำเดือนทางเลือก เช่น ผ้าอนามัยแบบผ้า ถ้วยประจำเดือน แผ่นดิสก์ หรือกางเกงในดูดซับเลือด เริ่มได้รับความสนใจมากขึ้น แม้ผู้มีประจำเดือนในไต้หวันส่วนใหญ่ยังใช้ผ้าอนามัยแบบใช้แล้วทิ้งเป็นหลัก แต่ความกังวลเรื่องการระคายเคือง ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และค่าใช้จ่ายระยะยาว กำลังผลักดันให้สังคมหันมามอง “ทางเลือกที่ยั่งยืน” อย่างจริงจัง

เมื่อ “เรื่องเดือนนั้น ๆ” ไม่ถูกซ่อนอีกต่อไป เมืองก็จะไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง นโยบายด้านประจำเดือนของกรุงไทเปจึงไม่ใช่แค่การจัดสรรผ้าอนามัย แต่คือการส่งสารว่า ความเท่าเทียมเริ่มต้นได้จากความเข้าใจ และเติบโตได้จากการลงมือทำ เพื่อให้ทั้งเมืองเป็นพื้นที่ที่ทุกคนใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจ มีทางเลือก และมีศักดิ์ศรีเท่าเทียมกันอย่างแท้จริง

ผ้าอนามัยแบบผ้า ทำได้ไม่ยาก ใช้ซ้ำได้ และสามารถนำเสื้อผ้ามือสองมาประดิษฐ์เองได้(ภาพ:Wikipedia)