ร้านตีเหล็ก “ว่านฟา” (萬發打鐵店) ในย่านซานเสีย นครนิวไทเป เปิดดำเนินกิจการมายาวนานกว่า 70 ปี และเป็นร้านตีเหล็กดั้งเดิมแห่งสุดท้ายของพื้นที่ ภายในร้านเต็มไปด้วยเสียงค้อนกระทบเหล็กและเปลวไฟจากเตาหลอมที่ลุกโชน สะท้อนเสน่ห์ของงานช่างโบราณ

ซูว่านฟา(蘇萬發) วัย 94 ปี ยังคงลงมือผลิตและซ่อมแซมเครื่องมือเหล็กแบบสั่งทำพิเศษด้วยตนเอง ทุกชิ้นล้วนแฝงไว้ด้วยความพิถีพิถันและความเคารพต่อภูมิปัญญาดั้งเดิม เขากล่าวว่านี่ไม่ใช่เพียงอาชีพ หากคือการสืบทอดวัฒนธรรมและความหวังให้หัตถศิลป์นี้ยังคงอยู่ต่อไป

คุณปู่ซูว่านฟา เติบโตในครอบครัวยากจน ตั้งแต่อายุ 15 ปีต้องทำงานในเหมือง และเมื่ออายุ 18 ปีจึงเริ่มเรียนรู้การตีเหล็ก เพราะเป็นงานที่ใช้ต้นทุนต่ำ แม้จะหนักและเสี่ยงต่อการบาดเจ็บ ต่อมาเมื่ออายุ 23 ปี เขาได้เปิดร้านตีเหล็กของตนเองบนถนนเหวินฮั่วในย่านซานเสีย เริ่มต้นเส้นทางช่างฝีมือที่สืบทอดมาจนถึงวันนี้ ทั้งนี้ ในอดีต เขตซานเสียเป็นพื้นที่ที่มีทั้งเหมืองถ่านหินและเกษตรกรรมรุ่งเรือง ความต้องการเครื่องมือเหล็กจึงสูง ทำให้ร้านตีเหล็กมีบทบาทสำคัญต่อวิถีชีวิตผู้คน ไม่ว่าจะเป็นจอบ มีด หรืออุปกรณ์การเกษตรที่ต้องซ่อมแซมและผลิตอยู่เสมอ

คุณปู่ซูว่านฟา เล่าว่า การเรียนตีเหล็กไม่ง่ายที่สุดคือการควบคุมคุณสมบัติของโลหะ หากร้อนไม่พอหรือร้อนเกินไป เหล็กจะไม่สามารถหลอมติดหรือเสื่อมคุณภาพได้ เขาฝึกฝนซ้ำแล้วซ้ำเล่าจนเชี่ยวชาญการควบคุมไฟและการสังเกตเนื้อเหล็ก จิตใจที่อดทนในวัยหนุ่มช่วยให้เขาผ่านความยากลำบากมาได้ และยังบอกด้วยว่า ในช่วงเริ่มต้นกิจการที่ยังไม่มีลูกค้า ใช้วิธีฝากขายผ่านชาวบ้านในละแวกนั้น ซึ่งช่วยนำเครื่องมือไปขายต่อและค่อยนำเงินมาคืน ความไว้ใจกันของชุมชนช่วยสร้างชื่อเสียงให้ร้านว่านฟาในเวลาต่อมา

สำหรับกระบวนการตีเหล็กแบบดั้งเดิม คุณปู่ซูว่านฟา อธิบายว่า การทำเครื่องมือเหล็กมี 5 ขั้นตอนหลัก ได้แก่ ตัดเหล็ก ตีขึ้นรูป ปรับทรง ชุบแข็ง และขัดผิว โดยเริ่มจากเลือกโลหะตามน้ำหนักที่ต้องการ นำเข้าเตาหลอม เมื่อเหล็กร้อนจนเป็นสีแดงอมชมพูจึงนำออกมาตีขึ้นรูป หลังจากนั้นจะเสริมเหล็กกล้าที่คมมีดเพื่อเพิ่มความแข็งแรง ก่อนนำกลับไปเผาแล้วชุบในน้ำหรือน้ำมันให้โลหะแข็งตัว สุดท้ายจึงขัดผิวและล้างสิ่งสกปรกออก

ในเรื่องของการปรับตัวท่ามกลางยุคอุตสาหกรรม เมื่อเครื่องจักรและสินค้าราคาถูกจากต่างประเทศ งานช่างมือเริ่มแข่งขันลำบาก จึงหันมาเน้นงานสั่งทำเฉพาะบุคคล ผลิตมีดและเครื่องมือเกษตรหลากหลายชนิด เช่น พลั่ว คราด เคียว และอุปกรณ์เฉพาะทาง โดยปรับน้ำหนักและรูปทรงให้เหมาะกับการใช้งานของลูกค้าแต่ละคน และจะพูดคุยกับลูกค้าเพื่อเข้าใจพฤติกรรมการใช้งาน เช่น เกษตรกรบางคนต้องการเคียวที่หนักขึ้นเพื่อเก็บเกี่ยวพืชลำต้นแข็งอย่างข้าวสาลีหรือถั่วเหลือง ซึ่งช่วยเพิ่มแรงเหวี่ยงและทำงานได้เร็วขึ้น

นอกจากนี้ ทางร้านยังปรับเวลาทำงานและติดตั้งประตูกระจก รวมถึงเครื่องดูดควัน เพื่อลดผลกระทบต่อชุมชน พร้อมนำอุปกรณ์กึ่งเครื่องจักรเข้ามาช่วยงานบางส่วน เพิ่มประสิทธิภาพโดยยังคงหัวใจของงานฝีมือไว้

คุณปู่ซูว่านฟา กล่าวว่า จะทำงานนี้ต่อไปจนกว่าจะไม่ไหว ขณะที่บุตรชาย ซูหงเม่า(蘇宏茂) มีความฝันจะเปิดพิพิธภัณฑ์ตีเหล็ก เพื่อบันทึกและถ่ายทอดภูมิปัญญานี้ให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้