ตลาดสดดั้งเดิมในไต้หวันมีแนวโน้มลดลง

        ตลาดสดแบบดั้งเดิมของไต้หวัน (wet market) หรือภาษาจีนเรียกว่า “傳統市場” (ฉวนโถ่งซื่อฉ่าง) เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของคนท้องถิ่นมายาวนาน ผู้คนมักมาเลือกซื้อของสดอย่างผัก ผลไม้ เนื้อสัตว์ และอาหารทะเลโดยตรงจากพ่อค้าแม่ค้าในละแวกบ้าน แผงขายส่วนใหญ่เป็นรายย่อย เปิดในตอนเช้าและช่วงเย็น ผู้ซื้อสามารถเลือกสินค้า ต่อรองราคา หรือรับคำแนะนำจากผู้ขายได้โดยตรง นอกจากนี้ บรรยากาศและการพบปะพูดคุยก็เป็นเสน่ห์สำคัญที่ร้านโมเดิร์นเทรดไม่สามารถแทนได้

ตลาดสดในไต้หวันหลายแห่งซบเซาลง

อย่างไรก็ตาม ตลาดสดดั้งเดิมกำลังเผชิญความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ จากการขยายตัวของซูเปอร์มาร์เก็ต ร้านสะดวกซื้อ และบริการออนไลน์ ที่เน้นความสะอาด ความสะดวก และการชำระเงินทันสมัย ทำให้ผู้บริโภครุ่นใหม่หลายคนมองว่าตลาดสดมีสภาพเหมือนเดิม ทั้งเรื่องพื้นเปียก กลิ่นเหม็น และขาดหลักสุขอนามัย ด้วยเหตุนี้ ตลาดหลายแห่งจึงเข้าสู่ยุค “ปรับโฉม” ด้วยการทำความสะอาดและจัดระเบียบ เพิ่มระบบชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์ และสร้างพื้นที่บริการที่ดึงดูดคนรุ่นใหม่ ทำให้ตลาดมีชีวิตชีวาและตอบโจทย์ผู้บริโภคยุคใหม่

ตลาดหย่งเล่อพลิกโฉม สร้างคุณค่าใหม่ให้ตลาดดั้งเดิม

แม้ว่า ตลาดหลายแห่งทั่วไต้หวันทยอยปิดตัวลง โดยเฉพาะในภาคใต้ที่อัตราการหายไปสูงที่สุด แต่บางตลาดกลับสร้างนวัตกรรมใหม่ เช่น ตลาดหย่งเล่อ (永樂市場) ใกล้ ตลาดตี๋ฮั่วเจีย (迪化街) ในย่าน ต้าเต้าเฉิง (大稻埕) กรุงไทเป ตลาดนี้นำสินค้าเชิงสร้างสรรค์อย่าง “พืชปลูกจากผ้า” มาดึงดูดผู้บริโภค พร้อมมุ่งสู่ระดับนานาชาติ

โจวรุ่ยฉี (周睿麒) พ่อค้าแผง “พืชปลูกจากผ้า” อธิบายว่า ในอดีตการปลูกดอกไม้ต้องใช้ดินหรือวัสดุอินทรีย์ แต่ปัจจุบันสามารถใช้ผ้าแทนได้ เนื่องจากเส้นใยสามารถดูดซับและระบายความชื้น ทำให้ปลูกพืชหลากหลายชนิด แม้กระทั่งสตรอว์เบอร์รี การใช้ผ้าเป็นวัสดุพื้นฐานจึงกลายเป็นไฮไลต์สำคัญของตลาด

หลิวกั๋วฟง (劉國風) ประธานสมาคมผู้ประกอบการผ้าในตลาดหย่งเล่อ เสริมว่า ชั้น 2 และ 3 ของตลาดมีร้านค้าราว 100 แผง ส่วนใหญ่เน้นงานรับจ้างผลิตและการสั่งทำเฉพาะ เขาย้ำว่า “นวัตกรรม การเปลี่ยนแปลง และการปรับตัว” คือ 3 เส้นทางสำคัญที่ตลาดต้องเดินต่อไป ปัจจุบันตลาดหย่งเล่อก้าวสู่ความเป็นสากล มีพ่อค้าและลูกค้าต่างชาติจำนวนมาก รวมถึงคณะดูงานและทัวร์ศึกษาดูงาน

ชั้น 1 ของตลาดยังคงเป็นตลาดสดดั้งเดิม มีโซนอาหารสด อาหารปรุงสุก และแผงขายผลไม้ หลังการปรับปรุง ดึงดูดนักท่องเที่ยวจำนวนไม่น้อย โดยเฉพาะโซนอาหารปรุงสุกที่มักมีผู้คนต่อแถวแน่นเสมอ

แต่ไม่ใช่ทุกตลาดจะปรับตัวสำเร็จ เลี่ยวจวิ่งเฉิง (廖炯程) เจ้าของแผงขายผัก วิเคราะห์สาเหตุการปิดตลาดเป็น 3 ประเภทหลัก:

1.       ประชากรย้ายจากชนบทไปเมือง เช่น เมืองหยุนหลิน เจียอี้ ฮัวเหลียน และผิงตง ทำให้ตลาดหลายแห่งหายไปภายในเวลาไม่กี่ปี

2.       การพัฒนาและใช้ประโยชน์ที่ดิน เช่น ตลาดกลางไทจง (台中的中央市場) และตลาดบนถนนซินหมิน (新民街市集)

3.       การบริหารจัดการล้มเหลว เช่น ปัญหากรรมสิทธิ์ ข้อพิพาทสัญญา แผงผิดกฎหมาย และการจัดการภายในไม่เป็นระบบ

เจี่ยนจิ้งหง (簡靖閎) หัวหน้าฝ่ายตลาดสาธารณะ สำนักงานตลาดไทเป ระบุว่า ตลาดสาธารณะลดจาก 72 แห่ง เหลือ 47 แห่งใน 20 ปีที่ผ่านมา ภาครัฐพยายามสนับสนุนทั้งด้านซอฟต์แวร์และฮาร์ดแวร์ เช่น งบปรับปรุงป้ายร้าน และอัปเกรดกล้องวงจรปิด

ตลาดสดที่ปรับปรุงแล้ว ดูสะอาด น่าเดินซื้อกับข้าว (photo:Taipei City Market Administration Office)

ข้อมูลจากกระทรวงเศรษฐการระบุว่า จำนวนตลาดสดดั้งเดิมและตลาดกลางคืนที่อยู่ในระบบกำกับดูแลทั่วไต้หวัน เพิ่มจาก 901 แห่งในปี 2012 เป็น 1,051 แห่ง โดยมีการฟื้นฟูและให้คำปรึกษาตลาดรวม 129 แห่ง

อย่างไรก็ตาม เลี่ยวจวิ่งเฉิง (廖炯程) มองว่านโยบายปัจจุบันยังไม่เพียงพอ พ่อค้าแม่ค้าหลายรายต้องหันไปค้าส่ง หรือทดลองผสานกับแพลตฟอร์มเดลิเวอรี เพื่อหาก้าวถัดไป เขาเรียกร้องให้ปรับกฎระเบียบเพื่อรองรับตลาดเช้าและตลาดเย็น ตอบโจทย์วัยทำงานและคนรุ่นใหม่

สรุปคือ เมื่อพฤติกรรมการบริโภคเปลี่ยนไป และบริการเดลิเวอรีเข้ามา ตลาดสดดั้งเดิมต้องมีจุดเด่นหรือคุณค่าเฉพาะตัว ที่หาไม่ได้จากที่อื่น เพื่อเปิดทางสู่อนาคตใหม่ที่ยั่งยืน