นิตยสารไต้หวันพาโนรามา《光華》 ฉบับภาษาจีน-อังกฤษ ปรากฎบทความเกี่ยวกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นครั้งแรกในปี 1987 ฉบับเดือนเมษายน ในบทความที่มีชื่อว่า “A Passage to Indonesia” (เส้นทางสู่อินโดนีเซีย) บทความนี้ไม่ได้เล่าถึงชายหาดที่สวยงาม สะเต๊ะแสนอร่อย หรือผ้าบาติกสีสันสดใสของอินโดนีเซีย แต่เป็นเรื่องราวของโรงงานเหล็กแผ่นรีดเย็นแห่งแรกในอินโดนีเซีย ที่สร้างขึ้นโดยบริษัท  CSC (China Steel Corporation) และบริษัท RSEA Engineering Corporation ของไต้หวัน  โรงงานเหล็กแห่งนี้ สะท้อนถึงความสามารถในการส่งออกด้านเทคโนโลยีระดับสูงของไต้หวัน

   ในช่วงทศวรรษปี 1970–1980 เศรษฐกิจไต้หวันเฟื่องฟูอย่างยิ่ง การส่งออกเทคโนโลยีคุณภาพสูงได้รับความสนใจอย่างมาก ทำให้มุมมองด้านเศรษฐกิจ กลายเป็นหนึ่งในประเด็นหลักของการรายงานเรื่องราวเกี่ยวกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ของนิตยสารไต้หวันพาโนรามาในช่วงเวลานั้น

อินโดนีเซีย ประเทศที่เปี่ยมด้วยเสน่ห์เมืองเขตร้อนและความงามทางธรรมชาติอันบริสุทธิ์ ไม่เพียงเป็นจุดหมายปลายทางยอดนิยมของนักท่องเที่ยว แต่ยังเป็นตลาดต่างประเทศที่หลายประเทศหมายปองอีกด้วย (ภาพจากบทความเรื่องเส้นทางสู่อินโดนีเซีย ฉบับเดือนเมษายน 1987) (คลังภาพกระทรวงการต่างประเทศไต้หวัน)

    อีกหนึ่งบทความเกี่ยวกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงทศวรรษ 1980 ปรากฎในวรรณกรรมจีน ในตอนนั้น วรรณกรรมจีนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้รับอิทธิพลจากสองปัจจัยหลัก หนึ่งคือ การส่งเสริมการใช้ภาษาจีนกลาง ( 白話 ) ในงานเขียนแทนภาษาจีนโบราณ ( 文言文 ) ของขบวนการ 4 พฤษภาคมในประเทศจีน  (五四運動) ปัจจัยที่สอง ได้รับแรงบันดาลใจจากงานเขียนภาษาจีนของไต้หวันในช่วงกลางทศวรรษ 1980 พลังการสร้างสรรค์นี้ สามารถสืบย้อนไปได้ถึงช่วงทศวรรษ 1950 ถึง 1960 หลังจากที่ศิลปะสมัยใหม่ของไต้หวันเฟื่องฟู นิตยสารหลายฉบับ เช่น วรรณกรรมร่วมสมัย (現代文學) นิตยสารโลกมนุษย์ (人間) ได้ถือกำเนิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง และการก่อตั้งสมาคมศิลปะพฤษภาคม (五月畫會) ทำให้กิจกรรมสร้างสรรค์ด้านงานศิลปะและวรรณกรรมของไต้หวันเต็มไปด้วยความมีชีวิตชีวา

    หลังทศวรรษ 1990 รายงานเกี่ยวกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีความหลากหลายมากขึ้น อาทิ เรื่องเจ้าสาวข้ามพรมแดนจากมาเลเซีย ฉบับเดือนมีนาคม 1990 ซึ่งเน้นประเด็นการแต่งงานข้ามพรมแดนระหว่างไต้หวันกับประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในตอนนั้น มีนักเรียนชาวมาเลเซียกว่า 30,000 คนมาเรียนต่อในไต้หวัน และมีผู้ที่แต่งงานกับชาวไต้หวันไม่น้อยกว่า 3,000 คน และเรื่องเสียงสะท้อนของนักธุรกิจไต้หวันในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ฉบับเดือนมีนาคม 1998 รายงานเกี่ยวกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงเวลานี้ ค่อย ๆ เปลี่ยนจากเนื้อหาด้านเศรษฐกิจและวรรณกรรม ไปสู่การแต่งงานระหว่างประเทศและการศึกษา แต่แนวทางการรายงาน ยังคงเป็นมุมมองที่มองออกไปภายนอก มองดูต่างประเทศ ต่างวัฒนธรรมรับมือและเอาชนะอุปสรรคต่าง ๆ ที่พบเจออย่างไร

   หลังจากปี 2000 เป็นต้นมา นิตยสารไต้หวันพาโนรามาเริ่มหันไปสำรวจชีวิตของผู้อพยพและผู้ตั้งถิ่นฐานใหม่ในในไต้หวัน ตัวอย่างบทความในช่วงนี้ ได้แก่ “เจ้าสาวนิรันดร์? สะใภ้ไต้หวันจากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้” “เรียกฉันว่านักเรียนอัจฉริยะ เหยี่ยนหย่งเฉวียน ลูกของคู่สมรสต่างชาติ” ผู้ได้รับรางวัลการศึกษาประธานาธิบดีครั้งที่ 5 ในวัย 12 ปี “หนึ่งปีของผู้อพยพในไต้หวัน” และ “รสชาติบ้านเกิดของผู้ตั้งถิ่นฐานใหม่” กล่าวได้ว่า การรายงานเรื่องราวเกี่ยวกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงนี้มีความหลากหลายและเจาะลึกมากขึ้น และในตอนนี้สังคมไต้หวัน ก็กำลังอยู่ในกระบวนการปรับตัวและการเรียนรู้ร่วมกันระหว่างกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆด้วย

นิตสารไต้หวันพาโนรามา ฉบับปฐมฤกษ์ เดือนธันวาคม พ.ศ.2558 รายสองเดือน (ภาพจาก นิตยสาไต้หวันพาโนรามา)

การถือกำเนิดของนิตยสารไต้หวันพาโนรามา ฉบับภาษาเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

     ในเดือนธันวาคม 2558 เพื่อตอบรับนโยบายมุ่งใต้ใหม่ของไต้หวัน (New Southbound Policy ) นิตยสารไต้หวันพาโนรามา จึงได้เปิดตัวนิตยสารฉบับสามภาษาเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ คือภาษาเวียดนาม ไทย และอินโดนีเซีย ตีพิมพ์ทุกสองเดือน นอกจากรายงานเรื่องราวความสำเร็จของธุรกิจไต้หวันในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แล้ว ยังเน้นเรื่องชีวิตของแรงงานต่างชาติและผู้ตั้งถิ่นฐานใหม่จากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ผ่านบทความต่างๆ เช่น “ปากกาจากดินแดนแห่งสายรุ้ง”“เหงียนกิมฮง-บันทึกชีวิตผ่านภาพถ่าย” “การศึกษามวยไทยในไต้หวัน” และ“วัฒนธรรมมุ่งใต้ใหม่: การแลกเปลี่ยนกับผู้ตั้งถิ่นฐานใหม่แบบสองทางโดยยึดคนเป็นศูนย์กลาง” เป็นต้น ทำให้ประเด็นต่างๆ มีความเป็นท้องถิ่นมากขึ้น

     สิ่งที่น่าสนใจคือ มุมมองการรายงานของบทความต่าง ๆ มีการปลี่ยนแปลงอย่างช้า ๆ จากการมองเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ผ่านมุมมองของไต้หวันเป็นการเล่าเรื่องราวที่เกิดขึ้นในไต้หวัน เดินหน้าสู่เรื่องราวความหลากหลายทางชาติพันธ์ุซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของไต้หวัน  การเปลี่ยนแปลงนี้มีความเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับ "อัตลักษณ์" ของผู้ตั้งถิ่นฐานใหม่ ครอบคลุมมิติการมองเห็นคุณค่าในตนเองของผู้ตั้งถิ่นฐานใหม่ และการยอมรับและให้เกียรติของสังคมไต้หวันต่อผู้ตั้งถิ่นฐานใหม่

พันธกิจทางวัฒนธรรมที่ฝังลึกอยู่ในใจ

     ในสังคมไต้หวัน กลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นชนพื้นเมือง ชาวฮกเกี้ยน ชาวฮากกา ชาวจีนจากแผ่นดินใหญ่ ตลอดจนผู้ตั้งถิ่นฐานใหม่ ต่างทยอยเข้ามาตั้งรกรากบนผืนแผ่นดินไต้หวันในช่วงเวลาและบริบทที่แตกต่างกัน ด้วยความแตกต่างด้านภาษา ขนบธรรมเนียม ความเชื่อ รวมถึงการแข่งขันกันด้านทรัพยากรทางเศรษฐกิจ กระบวนการหลอมรวมของแต่ละยุคสมัย จึงไม่เพียงต้องอาศัยเวลาอันยาวนานในการปรับตัว แต่ยังอาจก่อให้เกิดความขัดแย้งและความตึงเครียดในระหว่างทางอีกด้วย

เพื่อให้ผู้ตั้งถิ่นฐานใหม่ได้สัมผัสถึงความอบอุ่นของ "ครอบครัว" ในช่วงเทศกาลตรุษจีน สมาคมช่วยเหลือครอบครัวนานาชาติแห่งไต้หวันจึงจัดงาน "กลับบ้านแม่" ในช่วงวันหยุดตรุษจีน ทุกคนมาร่วมงานและใส่ชุดประจำชาติทำการแสดงอย่างสนุนสนาน (ภาพโดย หลานชุนเซี่ยว ฉบับเดือนกุมภาพันธ์ 2554 "เทศกาลตรุษจีนของผู้ตั้งถิ่นฐานใหม่ในไต้หวัน)

    แน่นอนว่า ประเด็นการหลอมรวมของกลุ่มชาติพันธุ์ได้รับอิทธิพลจากปัจจัยหลากหลายมิติ ทั้งทางการเมือง เศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม สิ่งที่นิตยสารไต้หวันพาโนรามาสามารถทำได้ คือการนำเสนอแง่มุมที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นของแต่ละกลุ่มชาติพันธุ์ เพื่อส่งเสริมความเข้าใจซึ่งกันและกัน และแสวงหาจุดสมดุลร่วมกัน

    ในสังคมไต้หวัน ผู้คนหลากหลายกลุ่มชาติพันธุ์ต่างช่วยเหลือซึ่งกันและกัน ยกตัวอย่างเช่น คุณอโศก ศรีจันทร์ ผู้จัดรายการวิทยุอาร์ทีไอ ให้ความช่วยเหลือแรงงานไทยมานับไม่ถ้วน จนได้รับฉายาว่าเป็นพี่เลี้ยงแรงงาน คุณครูและนักเรียนจากโรงเรียนมัธยมปลายจวินอี เมืองไถตง รวบรวมหนังสือภาษาเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ให้แรงงานต่างชาติได้ยืมอ่านฟรี โดยหวังว่าเมื่อแรงงานต่างชาติได้อ่านหนังสือภาษาแม่ของตน จะช่วยบรรเทาอาการคิดถึงบ้านของพวกเขาได้ ในด้านอาหาร ไต้หวันมีเมนูอาหารที่หลากหลาย ซึ่งสะท้อนถึงสายพันธุ์วัฒนธรรมอันซับซ้อนทั้งของชนพื้นเมือง ผู้ตั้งถิ่นฐานใหม่ และอิทธิพลจากยุคอาณานิคม 

     ท่ามกลางผู้คนมากมายที่ใช้บริการรถไฟฟ้าในช่วงเคาท์ดาวน์ส่งท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่ เรามักจะเห็นแรงงานต่างชาติจากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้จำนวนไม่น้อยอาสามาทำงานเป็นจิตอาสา ไม่ว่าพวกเขาจะมาจากที่ใด ต่างมีความผูกพันต่อผืนแผ่นดินแห่งนี้ นิตยสารไต้หวันพาโนรามาเชื่อมั่นว่า พลังของตัวอักษร สามารถค่อย ๆ ละลายกำแพงแห่งความแตกต่าง นี่คือแรงผลักดันอันลึกซึ้งและหลักคิดสำคัญที่นิตยสารไต้หวันพาโนรายึดถือมาโดยตลอด และมุ่งมั่นทำงานในประเด็นเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มาอย่างยาวนาน

ในช่วงเคาท์ดาวน์ปีใหม่ที่มีผู้คนนับล้านเดินทางกันอย่างหนาแน่น อาสาสมัครชาวต่างชาติได้ให้ความช่วยเหลือแนะนำการเดินทางให้แก่เพื่อนร่วมชาติอย่างกระตือรือร้น (ภาพจากนิตยสารไต้หวันพาโนรามา ฉบับเดือนพฤษภาคม 2563 ถ่ายโดย หลินหมินเซวียน)