Trong khuôn khổ Tuần lễ Văn hóa Việt Nam 2026 với chủ đề “Hào khí Đông Sơn”, Hội Sinh viên Việt Nam tại Trường Đại học Quốc gia Thành Công (VSA-NCKU) đã tổ chức triển lãm chuyên đề “Trống đồng Đông Sơn”, thu hút sự quan tâm của đông đảo sinh viên, giảng viên và bạn bè quốc tế. Không chỉ là một hoạt động trưng bày văn hóa, triển lãm còn được xem là một nỗ lực nghiêm túc và giàu tâm huyết của ban chấp hành VSA-NCKU trong việc tái hiện và quảng bá những giá trị cốt lõi của nền văn minh Việt cổ. Triễn lãm đã được khai mạc vào sáng ngày 14/4 trong khuôn viên của Trường Đại học Quốc gia Thành Công. Lễ khai mạc vinh dự có sự hiện diện của Giáo sư Tưởng Vi Văn, hiện đang giảng dạy tại Khoa Văn học Đài Loan và đồng thời là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam của Trường Đại học Quốc gia Thành Công.

Lễ khai mạc vinh dự có sự hiện diện của Giáo sư Tưởng Vi Văn (thứ 2 từ trái qua), hiện đang giảng dạy tại Khoa Văn học Đài Loan và đồng thời là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam của Trường Đại học Quốc gia Thành Công. (Ảnh: VSA-NCKU)

Giữa không gian học thuật năng động và đa văn hóa của Đài Loan, việc lựa chọn trống đồng Đông Sơn - biểu tượng tiêu biểu của nền văn hóa sông Hồng thời Hùng Vương làm trung tâm của triển lãm cho thấy hướng tiếp cận sâu sắc và có chiều sâu của ban tổ chức. Đây không chỉ là một hiện vật khảo cổ, mà còn là kết tinh của tư duy, kỹ thuật và thẩm mỹ của người Việt cổ, mang trong mình những lớp nghĩa lịch sử, văn hóa và tinh thần kéo dài hàng nghìn năm.

Tái hiện một nền văn minh qua biểu tượng trống đồng

Triển lãm “Trống đồng Đông Sơn” được xây dựng như một hành trình khám phá, đưa người tham quan tiếp cận toàn diện với giá trị của trống đồng từ nguồn gốc, cấu trúc, hoa văn cho đến vai trò trong đời sống xã hội xưa và nay. Thông qua hệ thống tư liệu, mô hình và hình ảnh trực quan, người xem có thể hình dung rõ nét về một giai đoạn lịch sử quan trọng - Thời kỳ Đông Sơn, được xem là cái nôi của văn hóa Việt cổ.

Không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu nguồn gốc, triển lãm còn giúp người tham quan hiểu rõ hơn về cấu trúc và ý nghĩa của từng chi tiết trên trống đồng. Từ mặt trống với hình ngôi sao nhiều cánh - biểu tượng của thần Mặt Trời, đến các vòng hoa văn đồng tâm thể hiện sinh hoạt cộng đồng, tín ngưỡng và thế giới quan của người xưa. Những hình ảnh chim Lạc, người nhảy múa, cảnh giã gạo, đua thuyền, v.v., không chỉ mang tính trang trí mà còn phản ánh sinh động đời sống vật chất và tinh thần của cư dân Đông Sơn.

Ngôn ngữ không chữ viết của người Việt cổ

Một trong những điểm nhấn đặc biệt của triển lãm là phần phân tích hệ thống hoa văn trên trống đồng, được ví như “ngôn ngữ không chữ viết” của người Việt cổ. Trong bối cảnh chưa có hệ thống văn tự, những hoa văn này chính là phương tiện truyền tải thông tin, tư duy và niềm tin của ông cha thời xa xưa.

Các nhóm hoa văn hình học tạo nên nhịp điệu và cấu trúc thị giác hài hòa, đồng thời mang ý nghĩa biểu tượng về vũ trụ. Hoa văn động vật, đặc biệt là chim Lạc, thể hiện tín ngưỡng vật linh và mối quan hệ mật thiết giữa con người với thiên nhiên. Trong khi đó, hình ảnh con người với các hoạt động sinh hoạt như lễ hội, lao động, chiến đấu, v.v., cho thấy một xã hội đã có tổ chức, có đời sống cộng đồng phong phú. Những chi tiết tưởng chừng đơn giản ấy, khi được đặt trong tổng thể, lại tạo nên một bức tranh toàn diện về văn hóa Đông Sơn - nơi nghệ thuật, đời sống và tín ngưỡng hòa quyện chặt chẽ.

Một trong những điểm nhấn đặc biệt của triển lãm là phần phân tích hệ thống hoa văn trên trống đồng, được ví như “ngôn ngữ không chữ viết” của người Việt cổ. (Ảnh: VSA-NCKU)

Từ nhạc cụ đến biểu tượng quyền lực và tâm linh

Triển lãm cũng dành một phần nội dung quan trọng để giới thiệu vai trò của trống đồng trong đời sống người Việt cổ. Không chỉ là nhạc cụ, trống đồng còn là vật thiêng, gắn liền với quyền lực và các nghi lễ tâm linh.

Theo các tài liệu được trưng bày, trống đồng từng được sử dụng trong các lễ hội, nghi thức tế lễ, hoạt động cộng đồng, thậm chí cả trong chiến trận để cổ vũ tinh thần và truyền tín hiệu. Âm thanh của trống được xem là “tiếng nói của trời đất”, mang ý nghĩa thiêng liêng, kết nối giữa con người với thần linh.

Trong các triều đại phong kiến sau này như Lý, Trần, Lê, Nguyễn, trống đồng vẫn tiếp tục được sử dụng trong những nghi lễ quan trọng. Đặc biệt, dưới triều Nguyễn, tiếng trống còn được dùng để báo hiệu đóng, mở cửa Hoàng thành, đây là một minh chứng cho vai trò biểu tượng quyền lực của loại hình di sản này.

Trống đồng trong đời sống đương đại

Không chỉ dừng lại ở quá khứ, triển lãm còn mở rộng góc nhìn về vị trí của trống đồng trong đời sống hiện đại. Ngày nay, hình ảnh trống đồng xuất hiện rộng rãi trong các biểu tượng quốc gia, logo sự kiện, công trình kiến trúc và các sản phẩm nghệ thuật đương đại.

Sự hiện diện của trống đồng trong hội họa, điêu khắc, thiết kế và trang sức cho thấy khả năng thích ứng và tái sinh của một biểu tượng văn hóa cổ xưa trong bối cảnh mới. Đồng thời, việc trưng bày trống đồng trong gia đình và cơ quan, tổ chức cũng thể hiện lòng tự hào và ý thức gìn giữ di sản của người Việt.

Triển lãm cũng dành một phần nội dung quan trọng để giới thiệu vai trò của trống đồng trong đời sống người Việt cổ. (Ảnh: VSA-NCKU)

Triển lãm cũng cung cấp những thông tin đáng chú ý về công tác bảo tồn. Tính đến năm 1980, Việt Nam đã phát hiện khoảng 960 chiếc trống đồng, trong đó có hơn 500 chiếc thuộc loại Đông Sơn. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam hiện là nơi lưu giữ bộ sưu tập trống đồng lớn nhất thế giới.

Đáng chú ý, một số cộng đồng dân tộc như Mường và Lô Lô vẫn duy trì việc sử dụng trống đồng trong đời sống văn hóa. Đặc biệt, người Lô Lô còn bảo tồn hệ thống 36 điệu đánh trống với những quy định nghiêm ngặt, coi đây là một phần linh thiêng trong nghi lễ truyền thống.

Không chỉ dừng lại ở trưng bày, triển lãm còn mang đến các hoạt động trải nghiệm, tiêu biểu là chương trình “Trang trí trống đồng DIY”. Tại đây, người tham gia có cơ hội tự tay sáng tạo các họa tiết dựa trên cảm hứng từ hoa văn Đông Sơn, qua đó hiểu rõ hơn về giá trị thẩm mỹ và ý nghĩa biểu tượng của từng chi tiết.

Tâm huyết phía sau một chủ đề “khó”

Chia sẻ về quá trình chuẩn bị, đại diện ban tổ chức cho biết việc lựa chọn trống đồng Đông Sơn là một quyết định đầy thử thách. Đây là chủ đề mang tính học thuật cao, đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc về nội dung và độ chính xác.

Trong quá trình thu thập tư liệu, các thành viên đã gặp không ít khó khăn do nhiều nguồn thông tin chưa thống nhất, thiếu tính kiểm chứng hoặc mang tính suy đoán. Bên cạnh đó, việc trống đồng ra đời trong giai đoạn chưa có chữ viết, không có tài liệu nào liên quan đến trống đồng được ông cha ta thời đó ghi chép lại, điều này cũng đã khiến cho việc nghiên cứu càng trở nên phức tạp.

Tuy nhiên, chính những thách thức đó lại trở thành động lực để ban tổ chức làm việc kỹ lưỡng hơn. Quá trình chọn lọc, đối chiếu và tổng hợp thông tin đã tiêu tốn nhiều thời gian, nhưng cũng giúp đảm bảo tính chính xác và chiều sâu cho nội dung triển lãm.

Trong tà áo dài truyền thống, các thành viên của VSA-NCKU đã hóa thân thành những “hướng dẫn viên bảo tàng”, giới thiệu một cách trôi chảy, tự tin về từng chi tiết của trống đồng. (Ảnh: VSA-NCKU)

Không chỉ dừng lại ở việc xây dựng nội dung, các thành viên còn trực tiếp tham gia thuyết minh. Trong tà áo dài truyền thống, họ hóa thân thành những “hướng dẫn viên bảo tàng”, giới thiệu một cách trôi chảy, tự tin về từng chi tiết của trống đồng. Điều này cho thấy sự chuẩn bị công phu và tinh thần trách nhiệm cao của một tập thể sinh viên trẻ.

Dấu ấn của một thế hệ trẻ năng động

Triển lãm “Trống đồng Đông Sơn” không chỉ là một hoạt động văn hóa đơn lẻ, mà còn mang ý nghĩa rộng lớn hơn trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Thông qua việc tái hiện một biểu tượng văn hóa tiêu biểu, sự kiện đã góp phần giới thiệu hình ảnh một Việt Nam giàu truyền thống, có chiều sâu lịch sử đến với bạn bè quốc tế.

Đối với cộng đồng du học sinh, đặc biệt là các bạn du học sinh người Việt tại Trường Đại học Quốc gia Thành Công, đây cũng là dịp để kết nối, chia sẻ và khẳng định bản sắc trong môi trường đa văn hóa. Những giá trị được truyền tải không chỉ dừng lại ở kiến thức, mà còn là niềm tự hào, là ý thức gìn giữ và phát huy di sản dân tộc.

Đối với cộng đồng du học sinh, triển lãm là dịp để kết nối, chia sẻ và khẳng định bản sắc trong môi trường đa văn hóa. (Ảnh: VSA-NCKU)

Việc lựa chọn một chủ đề mang tính học thuật cao như trống đồng Đông Sơn, cùng với cách tiếp cận hiện đại, sáng tạo đã cho thấy sự trưởng thành trong tư duy tổ chức và tầm nhìn của ban chấp hành Hội Sinh viên Việt Nam tại Trường Đại học Quốc lập Thành Công. Trong hành trình hội nhập, những hoạt động như vậy không chỉ giúp giữ gìn bản sắc mà còn tạo nên những “cầu nối” giữa các nền văn hóa. Và từ chính những nỗ lực ấy, hình ảnh một Việt Nam giàu truyền thống nhưng không ngừng đổi mới đang dần được lan tỏa mạnh mẽ đến với bạn bè quốc tế.

Đức Mạnh