Các băng nhóm lừa đảo đang sử dụng AI để sản xuất hàng loạt website lừa đảo, thậm chí tạo ra các đối tượng trò chuyện có thể tương tác như người thật, khiến chi phí thực hiện hành vi lừa đảo giảm xuống, nhưng việc phòng chống lừa đảo lại trở nên khó khăn hơn. Đại biểu từ cơ quan chính phủ, doanh nghiệp và giới học thuật đã cùng thảo luận về các hình thức tin giả mạo và lừa đảo mới trong thời đại AI tại buổi công bố “Kết quả khảo sát qui mô lớn về tin giả mạo năm 2025”.

Kết quả khảo sát về tin giả mạo năm 2025 ra lò, bộc lộ nguy cơ từ các group trên LINE

Kết quả khảo sát tin giả năm 2025 được công bố vào ngày 30/4. Khảo sát này do ba học giả Hồng Trinh Linh, Tạ Cát Long và Thẩm Trí Tân đồng chủ trì, ủy thác cho Nền tảng nghiên cứu động thái dư luận của Đại học Quốc gia Đài Loan thực hiện khảo sát trực tuyến với người dân từ 20 tuổi trở lên trên toàn Đài Loan (bao gồm các đảo ngoài khơi và Bành Hồ). Khảo sát được tiến hành trong 6 ngày từ 20 đến 25 tháng 12 năm 2025, thu về 2.755 phiếu hợp lệ, có điều chỉnh theo khu vực, giới tính và độ tuổi để phù hợp với cơ cấu dân số (với sai số lấy mẫu khoảng ±1,87% ở mức độ tin cậy 95%).

Ông Tạ Cát Long chỉ ra rằng, qua 4 năm liên tiếp thực hiện khảo sát, phát hiện tỷ lệ người dân tiếp xúc với tin giả đã tăng liên tục, và đã đạt tới 96,52%. Đáng chú ý trong năm nay, hai loại chủ đề tin giả là “đầu tư tài chính cá nhân” và “đánh cắp dữ liệu cá nhân” đứng ở vị trí thứ nhất và thứ ba về mức độ phổ biến, cho thấy mục đích chính của tin giả là lừa đảo tài chính. Ông Hồng Trinh Linh cho biết, điều tra năm nay phát hiện rằng khi đối mặt với tin giả, người dân có xu hướng dựa vào nguồn tin để phán đoán tính xác thực của các vấn đề chính trị, thay vì tìm kiếm bằng chứng kiểm chứng, điều này cho thấy người dân rất quan tâm đến việc “ai là người đưa tin”.

Ngoài ra, khảo sát năm nay lần đầu tiếp cận được môi trường phát tán tin giả tương đối kín đáo của các group trên ứng dụng LINE. Ông Thẩm Trí Tân cho biết, việc group trên LINE có “cơ chế quản lý” hay không là một yếu tố quan trọng nhất để người dân phán đoán tin giả. Nếu một nhóm LINE “thảo luận sôi nổi nhưng không có quản lý”, hơn một nửa số người cho rằng ở đây dễ xuất hiện tin giả. Đồng thời, kết quả khảo sát cũng chỉ ra rằng giữa các group ủng hộ các phe phái chính trị khác nhau sẽ “thiếu tin tưởng lẫn nhau”, nghĩa là mỗi bên đều cho rằng nhóm của phe đối lập dễ lan truyền tin giả hơn.

Đối tượng lừa bạn có thể không phải là người thật, băng nhóm lừa đảo cũng chuyển đổi sang mô hình AI

Ngoài việc công bố kết quả khảo sát, buổi họp còn tổ chức diễn đàn với chủ đề “Hệ sinh thái tin giả AI và khả năng chống chịu của toàn xã hội”. Phó thư ký Trung tâm phòng chống lừa đảo thuộc Viện Hành chính, ông Lại Chính Dung cho biết qua thử nghiệm thực tế, chỉ trong vòng 1 giờ lướt mạng xã hội, ông đã gặp 67 bài viết lừa đảo liên quan đến AI, trong đó trên nền tảng Threads, cứ 2 bài thì có 1 bài là lừa đảo. Ông cũng thừa nhận rằng ngay cả chuyên gia cũng có khoảng 10% thông tin không thể phân biệt được thật giả, cho thấy vấn đề ngày càng nghiêm trọng do sự phát triển của AI.

Cũng nhờ có AI, việc thiết kế trang web lừa đảo ngày càng dễ dàng. Các trang này thường sử dụng đường link rút gọn và chuyển hướng hàng cả trăm lần một lúc để tránh bị hệ thống phát hiện, hoặc hiển thị khác nhau giữa điện thoại và máy tính, khiến người dùng dễ mắc bẫy.

Hoạt động lừa đảo bằng AI còn phát triển theo hướng “phân công quốc tế”. Ông Lại Chính Dung nêu ví dụ một vụ việc vào tháng 2: một nhóm lừa đảo tại Đài Loan phát triển công cụ AI, giả mạo giọng nói cảnh sát Nhật Bản và bán cho tổ chức tội phạm tại Malaysia để lừa người Nhật. Tóm lại là băng nhóm lừa đảo ở Malaysia đi lừa đảo, xã hội đen ở Nhật Bản đi thu tiền lừa đảo, xã hội đen ở Đài Loan bán công cụ AI. Và vụ việc sau đó phải thông qua hợp tác quốc tế mới phá được án.

Bác sĩ AI giả mạo ra đời, kênh thông tin sức khỏe trở thành mầm mống chiến tranh nhận thức

Thành viên hội động quản trị Trung tâm Kiểm chứng Thông tin Đài Loan TFC, bà Hoàng Triệu Vi cho biết, tin giả trong lĩnh vực kinh tế, đời sống và y tế là ba loại phổ biến nhất. Nhất là gần đây xuất hiện nhiều “bác sĩ giả do AI tạo ra”, không chỉ lừa tiền mà còn thao túng nhận thức. Những “bác sĩ” này thay đổi hình ảnh liên tục, khi là bác sĩ nam lớn tuổi, khi là phụ nữ trẻ đẹp, nhưng nội dung chia sẻ tương tự. Họ lan truyền thông tin sai lệch về sức khỏe, bán sản phẩm không cần thiết, sau khi lấy được lòng tin thì sẽ dần chuyển sang nội dung mang tính chiến tranh nhận thức, ví dụ như kiểu ngôn luận “đấy anh chị xem Đài Loan nhiều bệnh này như thế, là do chính sách của chính phủ”. Và nội dung dạng này, chủ yếu nhắm vào người cao tuổi.

Khi quốc gia chế độ tập quyền thâm nhập vào dữ liệu huấn luyện AI, thì kiểm chứng thông tin vẫn là giải pháp cần thiết

Sau khi Google triển khai tính năng tóm tắt AI tại Đài Loan từ tháng 10 năm ngoái, mục tiêu của chiến tranh nhận thức không chỉ là con người mà còn là hệ thống dữ liệu AI. Bà Hoàng Triệu Vi cho biết, có dấu hiệu cho thấy các quốc gia như Trung Quốc và Nga cố tình tạo ra lượng lớn thông tin sai lệch để “đầu độc” dữ liệu huấn luyện AI. Khi AI sử dụng dữ liệu đó để trả lời người dùng, thì đáp án mà người dùng nghĩ là đúng, có thể lại là kết quả của chiến tranh nhận thức.

Tuy nhiên, kiểm chứng thông tin vẫn là giải pháp quan trọng. Ví dụ, khi đưa hình ảnh của hung thủ trong một vụ án giết người ở Nhật cho AI kiểm tra tính xác thực, AI xác nhận đó là thật, dù thực tế thì hình ảnh đó do AI tạo ra. Nhưng sau khi đăng tải kết quả kiểm chứng, thì hệ thống AI sẽ bắt đầu cảnh báo thông tin đó là sai. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức toàn dân về phòng chống lừa đảo trong thời đại AI vẫn là một nhiệm vụ quan trọng.

Thu Hương