Vai trò của truyền thông công cộng trong bối cảnh khủng hoảng địa chính trị

Ngày 15/5, ngày thứ hai của Diễn đàn Truyền thông Lviv (LMF) năm 2026 đã diễn ra với nhiều nội dung thảo luận. Các nhà báo và đại diện truyền thông công cộng từ Đài Loan, Ukraine và Georgia đã cùng trao đổi sâu về các chủ đề “niềm tin”, “tin giả”, “chuẩn bị cho chiến tranh” và “khả năng chống chịu của dân chủ”.

Phiên thảo luận có sự tham dự của hơn 60 chuyên gia truyền thông, thu hút sự chú ý đặc biệt với chủ đề “Từ cung cấp thông tin đến kiến tạo ý nghĩa: Truyền thông công cộng (Public Service Media) dẫn dắt xã hội như thế nào giữa tâm bão” (From Informating to Sensemaking: How Public Media Guide Societies in the Eye of the Storm).

Người phụ trách chủ trì phiên họp là nhà báo tự do người Đức gốc Hungary Christian-Zsolt Varga, người có nhiều năm theo dõi tình hình Đông Âu và Ukraine. Các diễn giả gồm Phó Tổng Giám đốc Đài Phát thanh Quốc tế Đài Loan (Rti) Lưu Gia Vĩ, bà Mariya Frey lãnh đạo cấp cao của Đài Phát thanh Công cộng Ukraine Suspilne Ukraine, và bà Tamar Kintsurashvili đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Quỹ Phát triển Truyền thông (Media Development Foundation, MDF) của Georgia.

Đài Loan: Khi tin giả trở thành điều thường nhật, truyền thông công cộng là trụ cột của niềm tin

Phát biểu về môi trường thông tin tại Đài Loan, Phó Tổng Giám đốc Đài Rti ông Lưu Gia Vĩ cho biết, trong các thống kê về mức độ bị tấn công bằng tin giả trên toàn cầu, Đài Loan đứng đầu danh sách, những chiến dịch này không chỉ đến từ Trung Quốc mà còn đến từ nước Nga.

Ông cho rằng trong thời đại trí tuệ nhân tạo, việc kiểm chứng toàn bộ tin giả gần như là điều bất khả thi. Vì vậy, vai trò của truyền thông công cộng càng trở nên quan trọng. Ông nói: “Khi người dân không biết còn có thể tin vào đâu, họ ít nhất biết rằng truyền thông công cộng là nơi có thể cung cấp tin tức đáng tin cậy.”

Tuy nhiên, trước thách thức lớn hơn đến từ các nền tảng mạng xã hội, ông Lưu Gia Vĩ cho biết, giới trẻ tại Đài Loan cũng như Ukraine có mức độ phụ thuộc cao vào các nền tảng có nguồn gốc từ Trung Quốc như TikTok và Xiaohongshu. Người dùng tưởng như chỉ tiếp nhận nội dung đời sống thường nhật như làm đẹp hay xu hướng, nhưng thực chất thuật toán nằm trong tay chính phủ Trung Quốc, ông nói: “Nếu một chính phủ sử dụng thuật toán để tác động nhận thức của bạn, đó là vấn đề nghiêm trọng đối với toàn bộ hệ sinh thái truyền thông.”

Chuẩn bị cho khủng hoảng: Rti trở thành “hạ tầng trọng yếu”

Vậy trong bối cảnh đe dọa chiến tranh, truyền thông công nên ứng phó như thế nào? Ông Lưu Gia Vĩ cho biết, Đài Phát thanh Rti đã được chính phủ Đài Loan chỉ định là “hạ tầng trọng yếu”. Điều này đồng nghĩa với việc đài Rti phải chuẩn bị cho các tình huống khẩn cấp và tình huống thời chiến, bao gồm duy trì phát sóng khi mất điện, chuẩn bị máy phát điện dự phòng, cũng như đảm bảo an toàn và sức khỏe tinh thần cho nhân viên. Ông nhấn mạnh: “Chúng tôi tin rằng nếu chuẩn bị đủ tốt, những tình huống xấu nhất sẽ không xảy ra.”

Ukraine: Khi điều tồi tệ nhất xảy ra, vẫn giữ vững chuyên môn

Đại diện Ukraine, bà Mariya Frey người đang sống trong vùng chiến sự nhắc lại kinh nghiệm thực tế: “Trước khi cuộc xâm lược toàn diện xảy ra, chúng tôi cũng nghĩ mình đã chuẩn bị, nhưng điều tồi tệ nhất vẫn đến.”
Tuy vậy, bà khẳng định rằng trong mọi hoàn cảnh, người làm truyền thông chuyên nghiệp cần giữ vững vai trò: “Dù xảy ra chuyện gì, chúng tôi vẫn làm công việc của mình, mỗi người thực hiện đúng nhiệm vụ và giữ vững vị trí. Chỉ vậy thôi.”

Georgia: Khi truyền thông công cộng bị bộ máy nhà nước thâu tóm

Bà Tamar Kintsurashvili đến từ Georgia mô tả một dạng khủng hoảng khác không phải chiến tranh bên ngoài, mà là sự xói mòn dân chủ và truyền thông từ bên trong nhà nước. Bà cho biết tại các quốc gia hậu Xô Viết, người dân có mức độ thiếu tin tưởng sâu sắc đối với truyền thông nhà nước. Tình hình càng nghiêm trọng hơn khi trong những năm gần đây, các lực lượng chính trị thân Nga dần kiểm soát hệ thống tư pháp, hành pháp và nghị viện, khiến truyền thông công cộng cũng không tránh khỏi ảnh hưởng.

Bà nhấn mạnh rằng dân chủ cần sự tham gia của công dân, nhưng người dân thường chỉ “tỉnh thức” khi có biến động lớn. Chỉ khi họ nhận ra “đây là đài truyền hình của chính chúng ta” và yêu cầu thay đổi, truyền thông mới có cơ hội cải thiện

“Niềm tin phải được giành lấy” – Rti đạt chứng nhận JTI

Trong phần thảo luận, một đại biểu người Đức đặt câu hỏi: Dù xã hội Đức coi truyền thông công cộng là thiết yếu, nhưng mức độ tin cậy lại đang suy giảm. Làm thế nào để cải thiện tình hình?

Ông Lưu Gia Vĩ trả lời dứt khoát: “Niềm tin phải được giành lấy, chứ không phải là một tài sản mặc định.” Ông cho biết Rti là cơ quan truyền thông tiếng Hoa đầu tiên trên thế giới đạt chứng nhận “Journalism Trust Initiative” (JTI), điều này yêu cầu các cơ quan báo chí phải minh bạch và có thể kiểm chứng quy trình sản xuất tin tức cũng như tiêu chuẩn nghề nghiệp.

Truyền thông công cần hợp tác xuyên quốc gia, nhưng trọng tâm vẫn là công chúng

Người chủ trì hội nghị Christian-Zsolt Varga kết luận rằng, truyền thông công phương Tây truyền thống đang quá phụ thuộc vào vị thế thể chế ổn định, dẫn đến việc bỏ qua những kinh nghiệm và cảnh báo từ Đài Loan, Ukraine và các khu vực khác. Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết của mạng lưới hợp tác xuyên quốc gia trong bối cảnh báo chí điều tra quốc tế phát triển mạnh.

Ông Lưu Gia Vĩ chia sẻ rằng, Rti đã xây dựng mối quan hệ tin cậy với thính giả quốc tế trong hơn 50 năm: “Dù công nghệ có thay đổi thế nào, điều quan trọng nhất vẫn luôn là công chúng.” Ông nhấn mạnh truyền thông công cộng cần quay về giá trị cốt lõi, đó là kết nối với người dân.

Tường Vy