Máy quay xuất hiện trong các phiên tòa, và phiên xét xử ông Kha Văn Triết (Cựu thị trưởng thành phố Đài Bắc) đã trở thành một trong những trường hợp đầu tiên được phát sóng công khai sau khi luật sửa đổi có hiệu lực. Sau khi hình ảnh được công bố, dư luận đặc biệt chú ý đến những tiểu tiết, và tất cả đều bị phóng đại và soi xét kỹ lưỡng. Các cựu thẩm phán và luật sư thừa nhận rằng việc phát sóng công khai đã âm thầm thay đổi logic hành vi trong phiên tòa; trong khi các học giả truyền thông cho rằng “logic truyền thông” sẽ ảnh hưởng đến hành vi của tất cả những người hiện diện trong không gian đó. Vì vậy, việc bố trí góc quay và quy định sử dụng hình ảnh phiên tòa vẫn là những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện sau khi cơ chế phát sóng được triển khai.

Máy quay xuất hiện ở nghị viện: màn chất vấn trở thành hiện tượng mạng hot rần rần “Vô tích sự”(沒出息)

Sau khi Luật Tổ chức Tòa án sửa đổi được thông qua vào năm 2025, hiện nay các phiên tòa trong các vụ án hình sự, dân sự hoặc hành chính khi được xét xử ở cấp Tòa án Tối cao hoặc Tòa Hiến pháp về mặt pháp lý, về nguyên tắc đều phải được ghi hình và phát sóng công khai. Đối với các phiên xét xử cấp địa phương hoặc cấp cao liên quan đến việc xác minh sự thật, đương sự có thể xin phép phát sóng và phải được thẩm phán chấp thuận.

Mặc dù hiện tại các video phiên tòa chỉ được công bố sau 5 ngày kể từ khi tuyên án chứ không phát trực tiếp, nhưng khi máy quay xuất hiện trong phiên xét xử và hình ảnh phiên tòa được lan truyền ra ngoài, điều đó có thể làm thay đổi hành vi tranh tụng và hiệu ứng xã hội của phiên tòa. Thông qua việc cắt dựng hậu kỳ, thêm phụ đề, hiệu ứng âm thanh hay nhạc nền, hình ảnh trong phòng xử án rất dễ bị “đạo” lại hoặc bị dẫn dắt dư luận theo một hướng khác.

Một ví dụ thú vị là cuối năm 2025, cư dân mạng Trung Quốc còn dùng đoạn chất vấn của nghị viên thành phố Đài Bắc Vương Thế Kiên để sáng tác lại thành ca khúc “Vô tích sự”, gây sốt rần rần trên mạng.

Viện Lập Pháp phát sóng trực tiếp, tái định hình logic chất vấn của nghị viên

Giáo sư Đường Sĩ Triết thuộc Khoa Truyền thông Đại học Trung Chính giải thích rằng “truyền thông hóa” là hiện tượng các hoạt động xã hội thay đổi logic vận hành ban đầu để thích nghi với logic của các phương tiện truyền thông như truyền hình hay mạng xã hội. Ví dụ, truyền hình cần hình ảnh có sự kịch tính và tính giải trí; mạng xã hội cần những nội dung có thể “check-in” hoặc biểu diễn.

Nhiều nghiên cứu về truyền thông chính trị cho thấy khi máy quay xuất hiện trong nghị trường, các chính trị gia bắt đầu biến các vấn đề phức tạp thành “từ khóa” để thu hút truyền thông, nhằm xây dựng hình ảnh cá nhân và duy trì sự đồng thuận với cử tri nhằm phục vụ cho việc tái tranh cử.

Về sự thay đổi trong hệ sinh thái nghị trường Đài Loan, giáo sư Đường cho biết: Trước đây chất vấn là hỏi – đáp qua lại, đôi bên tranh luận trực diện. Nhưng sau khi có phát sóng trực tiếp, thường thấy quan chức bị chất vấn đứng nghe “giáo huấn”, còn nghị viên thì diễn thuyết dài dòng hoặc dùng lời lẽ gay gắt để chỉ trích chính sách.

“Truyền thông hóa” là con dao 2 lưỡi, quan trọng là phải nhận thức được nó

Giáo sư Đường Sĩ Triết cho rằng, truyền thông hóa không hoàn toàn tiêu cực. Việc công khai trực tiếp các phiên họp có thể phá vỡ những cấu trúc quyền lực độc quyền lâu nay, tạo cơ hội cho các nghị viên mới. Đồng thời, hình ảnh chính thức do cơ quan nhà nước đăng tải cũng có thể chống lại nguy cơ bóp méo thông tin khi bị truyền tay hoặc chỉnh sửa, và giúp xã hội quan tâm nhiều hơn đến các vấn đề trong xã hội.

Tuy nhiên, điều quan trọng là phải ý thức được sự tồn tại và tác động của truyền thông hóa.

Có thêm chiếc máy quay, phiên tòa sẽ thành show diễn pháp luật thực tế?

Luật sư Dương Quí Trí đồng thời là nhà sáng lập nền tảng “Plain Law Movement” cho rằng “phát sóng công khai đã biến phiên tòa thành sân khấu”. Vì vậy, hành vi của luật sư, công tố viên và thẩm phán chắc chắn sẽ thay đổi.

Lấy ví dụ từ vụ xét xử ông Kha Văn Triết, Luật sư Dương nói: Ngay cả những chi tiết như ông Kha Văn Triết đập bàn, thất thần hay luật sư của ông ấy vô tình vỗ tay đều bị mọi người mang ra bàn tán. Trước đây những chuyện đó chỉ tồn tại trong phòng xét xử, nên người trong cuộc chỉ cần tập trung xử lý vấn đề pháp lý. Nhưng khi có phát sóng công khai, họ sẽ không chỉ dừng lại ở những việc cần làm trong phiên tòa nữa, mà sẽ có thêm những hành động, những lời nói hướng tới công chúng. Điều đó cho thấy phát sóng công khai không chỉ là “biên bản” ghi chép trung lập, mà còn có thể trở thành một chiến lược “khuếch đại” sức ảnh hưởng của dư luận, điều hướng dư luận, ít nhiều sẽ ảnh hưởng đến phán quyết của thẩm phán.”

Đặc biệt, luật sư cũng nhắc đến tác động đối với bị cáo. Nếu bị cáo nói năng lắp bắp hoặc ăn mặc nhếch nhác, họ có thể bị “xã hội khai tử” ngay trước khi có phán quyết cuối cùng, bị dư luận mặc định là có tội; ngay cả khi cuối cùng được tuyên vô tội, công chúng vẫn có thể quay sang nghi ngờ phán quyết của thẩm phán.

Thu Hương