Giải Hán học thuộc Giải thưởng Tang Prize lần thứ 7 năm 2026 đã được công bố vào ngày 17/6. Người được vinh danh năm nay là ông Cát Triệu Quang, giáo sư văn khoa cao cấp của Viện Nghiên cứu Văn sử và Khoa Lịch sử thuộc Fudan University Trung Quốc.

Giải thưởng ghi nhận những đóng góp xuất sắc của ông trong lĩnh vực nghiên cứu lịch sử tư tưởng Trung Hoa cổ đại. Các công trình của ông trải rộng từ nghiên cứu về Thiền tông, Đạo giáo, lịch sử triết học cổ đại cho đến những thảo luận đương đại xoay quanh câu hỏi “Trung Quốc là gì?”. Tư tưởng và học thuật của ông đã tạo ảnh hưởng sâu rộng không chỉ trong giới nghiên cứu Hoa ngữ mà còn tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Bắc Mỹ và châu Âu.

Ông Cát Triệu Quang năm nay 76 tuổi (sinh năm 1950). Thời thanh niên, ông trải qua giai đoạn đầy biến động của cuộc cách mạng văn hóa. Do ảnh hưởng của thời cuộc, mãi đến năm 27 tuổi ông mới thi đỗ vào trường Đại học Bắc Kinh. Những trải nghiệm này đã tác động sâu sắc đến cách nhìn của ông đối với tầng lớp bình dân và các cộng đồng dân tộc ở vùng biên. Trong suốt sự nghiệp nghiên cứu, ông theo đuổi nhiều lĩnh vực khác nhau như lịch sử tư tưởng Trung Hoa, lịch sử tôn giáo, văn học cổ điển và văn hiến học. Đặc biệt, những đóng góp trong ngành lịch sử tư tưởng được giới học thuật đánh giá rất cao.

Theo Quỹ Tang Prize, trong những năm gần đây, ông Cát Triệu Quang đã dành nhiều tâm huyết cho nghiên cứu cách hình thành và phát triển của khái niệm “Trung Quốc” trong lịch sử. Ông đã xuất bản bộ ba tác phẩm nghiên cứu về chủ đề này và đề xuất phương pháp tiếp cận “nhìn Trung Quốc từ bên ngoài”.

Thông qua góc nhìn của các quốc gia và khu vực lân cận, ông xem xét lại mối quan hệ phức tạp giữa Trung Quốc với thế giới xung quanh, từ đó làm rõ sự biến đổi lịch sử cũng như những tầng ý nghĩa khác nhau của khái niệm “Trung Quốc”. Phương pháp nghiên cứu này được xem là một hướng tiếp cận mới, có ảnh hưởng đáng kể đến ngành sử học trong hơn một thập kỷ qua.

Theo đánh giá của Quỹ Tang Prize, ông Cát Triệu Quang đã vượt qua những giới hạn truyền thống của ngành Hán học, góp phần giúp cộng đồng học thuật quốc tế hiểu sâu sắc hơn về tư tưởng và văn hóa Trung Hoa.

Ông Huỳnh Thụ Dân - Viện sĩ Viện Hàn lâm khoa học Trung ương Đài Loan nhận xét:“Giáo sư Cát Triệu Quang có thể được xem là người tiên phong trong việc tái định hình các ranh giới của tư tưởng trong Hán học đương đại. Ông đã mở rộng phạm vi nghiên cứu truyền thống của Hán học và khơi gợi nhiều đề tài nghiên cứu mới. Nhờ kiến thức uyên bác về cả cổ đại lẫn hiện đại, kết hợp giữa học thuật phương Đông và phương Tây, ông đã viết lại lịch sử tư tưởng và lịch sử tôn giáo Trung Quốc bằng tầm nhìn rộng mở, nền tảng tư liệu vững chắc và phương pháp liên ngành.”

Trong đoạn video phát biểu sau khi nhận giải, ông Cát Triệu Quang cho rằng Giải thưởng Tang Prize đã góp phần thúc đẩy quá trình quốc tế hóa và đa dạng hóa nghiên cứu về Trung Quốc, đưa lĩnh vực này đến gần hơn với cộng đồng học thuật toàn cầu.

Ông cũng bày tỏ kỳ vọng, khi nghiên cứu về Trung Quốc ngày càng trở thành một lĩnh vực được quốc tế quan tâm, Hán học sẽ có nhiều cơ hội đối thoại với các ngành nghiên cứu văn minh khác như Ấn Độ học, Ba Tư học, Ai Cập học hay Nhật Bản học. Điều đó sẽ tạo động lực để Hán học tiếp tục phát triển và đạt được những thành tựu mới.

Ông Trần Chấn Xuyên, Giám đốc điều hành của Quỹ Tang Prize cho biết, trong bối cảnh toàn cầu hóa với sự đa dạng văn hóa ngày càng gia tăng nhưng xung đột khu vực vẫn tiếp diễn, nghiên cứu Hán học có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đối thoại giữa các nền văn minh và tăng cường sự thấu hiểu lẫn nhau.

Ông nhấn mạnh, việc thành lập Giải Hán học không chỉ nhằm tôn vinh những đóng góp của văn hóa Trung Hoa đối với nền văn minh nhân loại mà còn khuyến khích các học giả trên thế giới cùng chung tay xây dựng một thế giới hòa bình và tốt đẹp hơn.

Tang Prize được doanh nhân Đài Loan Doãn Diễn Lương sáng lập theo tinh thần của Giải Nobel. Giải thưởng gồm bốn hạng mục là Phát triển bền vững, công nghệ sinh học và y học, Hán học, pháp trị. Mục tiêu của giải thường là tôn vinh những cá nhân có đóng góp nổi bật cho sự phát triển của nhân loại, đồng thời lan tỏa những giá trị văn minh và tinh thần khai phóng của thời Đường thịnh trị.