Sau 7 năm gián đoạn, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã có chuyến thăm cấp nhà nước tới Triều Tiên trong hai ngày 8 và ngày 9, tháng 6. Các học giả nhận định chuyến công du lần này mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc, kỳ vọng thông qua việc Trung Quốc, Nga và Triều Tiên cùng triển khai dự án phát triển sông Đồ Môn (圖們江) để giành quyền tiếp cận cửa biển tại cửa sông Đồ Môn, qua đó hình thành một “liên minh lục địa” mới tại Đông Bắc Á, nhằm đối phó với áp lực khu vực do Nhật Bản dẫn đầu. Tuy nhiên, cân nhắc đến an ninh quốc gia, việc Triều Tiên có chấp nhận kế hoạch này sau chuyến thăm của ông Tập hay không vẫn là một câu hỏi để ngỏ.

Cân bằng quan hệ Triều Tiên – Nga và giành quyền thông ra biển tại cửa sông Đồ Môn

Năm 2026 đánh dấu 65 năm ngày ký Hiệp ước Hữu nghị, Hợp tác và Tương trợ Trung – Triều, vì vậy cuộc tái ngộ lần này được cho rằng sẽ giúp củng cố quan hệ song phương. Tuy nhiên, theo các học giả, mục tiêu quan trọng nhất của Trung Quốc trong chuyến thăm này là giành được quyền thông ra Biển Đông thông qua cửa sông Đồ Môn.

Giáo sư Lưu Đức Hải, Khoa Ngoại giao Đại học Chính trị Quốc gia Đài Loan, phân tích rằng khu vực Đông Bắc Trung Quốc, đặc biệt là tỉnh Cát Lâm, dù nằm gần Biển Nhật Bản nhưng từ lâu vẫn không thể tiếp cận trực tiếp ra biển do cửa sông nằm tại khu vực ranh giới giữa lãnh thổ Nga và Triều Tiên. Hiện nay, Nga và Trung Quốc đã đồng ý đẩy nhanh giải pháp này. Trung Quốc cũng thể hiện quyết tâm mạnh mẽ khi sẵn sàng đầu tư nguồn vốn lớn để nâng cấp cơ sở hạ tầng trong khu vực, với hy vọng thông qua việc Trung Quốc, Nga và Triều Tiên cùng triển khai Dự án Phát triển sông Đồ Môn, Trung Quốc sẽ giành được quyền sử dụng cửa sông Đồ Môn để thông ra biển.

Nếu cửa sông Đồ Môn được mở, Trung Quốc – Nga – Triều Tiên sẽ trực tiếp gây áp lực lên Nhật Bản

Ông Lưu Đức Hải nhấn mạnh rằng nếu cửa ra biển sông Đồ Môn được khai thông thành công, điều này sẽ hỗ trợ trực tiếp cho chiến lược “Chấn hưng Đông Bắc” của Trung Quốc, biến tỉnh Cát Lâm thành cửa ngõ quan trọng hướng ra biển Thái Bình Dương và Bắc Băng Dương. Đây không chỉ là một bước đột phá về kinh tế mà còn là sự chuyển hướng địa chính trị quan trọng, cho thấy Trung Quốc, Nga và Triều Tiên đã tìm thấy mục tiêu chiến lược chung, trong khi Nhật Bản sẽ là nước chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất.

Việc giành quyền thông ra biển tại cửa sông Đồ Môn vẫn phụ thuộc vào Triều Tiên

Tuy nhiên, trợ lý nghiên cứu Lâm Chí Hào thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng cho rằng chưa chắc Triều Tiên sẽ đồng ý với kế hoạch của Trung Quốc. Xét từ góc độ an ninh quốc gia, Triều Tiên có thể sẽ không muốn nhượng bộ, đặc biệt là khi khu vực ven biển này tập trung nhiều cứ điểm quân sự quan trọng, như tàu ngầm hạt nhân, nhà máy đóng tàu quân sự và nhiều cảng thương mại quốc tế. Nếu ảnh hưởng của Trung Quốc mở rộng thông qua sông Đồ Môn để tiến vào Biển Nhật Bản, Triều Tiên có thể lo ngại điều đó sẽ phá vỡ thế cân bằng khu vực và dẫn tới những xung đột không cần thiết.

Ông Lâm phân tích thêm rằng, nếu cán cân quyền lực tại Biển Nhật Bản thay đổi và liên minh Trung Quốc – Nga – Triều Tiên được củng cố, điều đó có thể đẩy Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc xích lại gần nhau hơn, đây là điều mà Triều Tiên không mong muốn.

Hiện nay, đối tượng chính của cơ chế phòng thủ của Mỹ – Nhật – Hàn vẫn là Triều Tiên. Tuy nhiên, nếu Trung Quốc thành công trong việc mở đường ra Biển Nhật Bản qua sông Đồ Môn, mối đe dọa sẽ trực tiếp hướng tới Nhật Bản và Hàn Quốc, từ đó làm thay đổi toàn bộ cục diện phòng thủ ở Đông Bắc Á.

Ngoài ra, ông Lưu Đức Hải cũng nhận thấy chiến lược hiện nay của Trung Quốc là hướng Triều Tiên điều chỉnh chính sách đối ngoại, chuyển từ mô hình quá chú trọng phát triển hạt nhân và tên lửa sang ưu tiên phát triển kinh tế.

Theo ông, điều này phù hợp với lợi ích chiến lược của Trung Quốc vì Trung Quốc không muốn Đông Bắc Á rơi vào một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân, đặc biệt là tránh kịch bản Mỹ hỗ trợ Nhật Bản và Hàn Quốc phát triển năng lực hạt nhân.

Hiện nay, điểm giao thoa giữa Trung Quốc và Mỹ trong vấn đề Triều Tiên là“kiểm soát vũ khí hạt nhân của Triều Tiên” (thay vì “yêu cầu hoàn toàn loại bỏ hạt nhân”).

Để Triều Tiên chấp nhận cơ chế kiểm soát này, Trung Quốc đang tích cực hỗ trợ Triều Tiên hội nhập quốc tế và trở thành một “quốc gia bình thường”, bao gồm việc thúc đẩy Triều Tiên thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với Mỹ và Nhật Bản.

Ông Lưu Đức Hải thậm chí dự đoán rằng không loại trừ khả năng ông Tập Cận Bình sẽ mời ông Kim Jong-un tham dự Hội nghị Thượng đỉnh APEC tổ chức tại Trung Quốc vào cuối năm nay, qua đó thúc đẩy một cơ chế “đàm phán năm bên” hoặc tiến tới bình thường hóa quan hệ Mỹ – Triều.

Thu Hương