Môi trường sống của loài khỉ đá Đài Loan đang chồng lấn với khu vực sinh hoạt của con người. Để tìm kiếm thức ăn, loài khỉ này nhiều năm qua thường xuất hiện tại các khu vực canh tác, gây ra không ít thiệt hại cho nông nghiệp. Bộ Nông nghiệp Đài Loan đã hỗ trợ nông dân lắp đặt hàng rào điện, lưới chống khỉ và thiết bị xua đuổi bằng âm thanh, nhưng hiệu quả tại một số khu vực sản xuất nông nghiệp vẫn còn hạn chế.

Bộ Nông nghiệp đã đào tạo 33 “Giáo viên nòng cốt”, trong thời gian tới sẽ đến các địa phương trên toàn Đài Loan để hỗ trợ chính quyền địa phương. Nếu khỉ đá Đài Loan tiếp tục gây thiệt hại cho cây trồng, cơ quan chức năng sẽ tiến hành biện pháp loại bỏ. Vậy khỉ đá Đài Loan có nên bị tiêu diệt hay không? Những quy định trong công tác bảo vệ động vật cần được cân nhắc như thế nào?

Số lượng khỉ đá Đài Loan tăng ổn định, năm 2018 đã được đưa ra khỏi danh sách động vật cần bảo tồn 

Khỉ đá Đài Loan là loài đặc hữu của Đài Loan, đồng thời là loài linh trưởng hoang dã bản địa duy nhất của hòn đảo này, có quan hệ họ hàng gần với khỉ vàng (khỉ Rhesus), khỉ Nhật Bản và khỉ Malaysia. Theo khảo sát trên toàn Đài Loan về khỉ đá Đài Loan do Bộ Nông nghiệp ủy thác cho các chuyên gia, học giả tiến hành vào năm 2000, ước tính toàn Đài Loan có hơn 10.000 đàn khỉ. Với số lượng trung bình mỗi đàn từ 25 - 30 con, tổng số khỉ đá Đài Loan khi đó được ước tính vào khoảng 200.000 - 250.000 con.

Năm 2018, Ủy ban Tư vấn bảo tồn Động vật hoang dã thuộc Sở Bảo tồn Lâm nghiệp đã xem xét xu hướng quần thể của 8 loài động vật, trong đó có khỉ đá Đài Loan và hoẵng Đài Loan, nhận thấy số lượng quần thể đã ổn định hoặc có xu hướng gia tăng. Do đó, cơ quan này quyết định đưa các loài trên ra khỏi danh sách động vật cần bảo tồn, hạ xuống nhóm động vật hoang dã thông thường. Tuy nhiên, khỉ đá Đài Loan vẫn không được phép nuôi làm thú cưng.

Môi trường sống chồng lấn với khu vực sinh hoạt của con người, khỉ đá Đài Loan gây nhiều thiệt hại cho nông nghiệp

Theo ước tính từ một số tổ chức dân sự, tổng thể quần thể khỉ đá Đài Loan trong hơn 20 năm qua không có biến động lớn, hiện vẫn được ước tính vào khoảng 250.000 - 300.000 con. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, do môi trường sống của khỉ đá Đài Loan chồng lấn với khu vực sinh hoạt của con người, chúng thường tìm đến các vùng canh tác để kiếm thức ăn, gây thiệt hại mùa màng và khiến nông dân đau đầu trong việc tìm cách giải quyết. Theo kinh nghiệm trước đây, các khu vực như Linnei, Gukeng thuộc Vân Lâm và thị trấn Zhungpu thuộc huyện Gia Nghĩa đều là những điểm nóng thường xảy ra tình trạng khỉ đá Đài Loan phá hoại cây trồng.

Trong cuộc phỏng vấn với Đài Phát thanh Quốc tế Đài Loan (Rti), bà Vương Di Tĩnh - Trưởng Ban Quản lý Bảo tồn thuộc Sở Bảo tồn Lâm nghiệp cho biết, nếu nông dân muốn bảo vệ cây trồng khỏi sự xâm nhập của khỉ đá Đài Loan, việc lắp đặt và sử dụng các biện pháp như hàng rào điện, lưới chống khỉ và thiết bị xua đuổi bằng âm thanh phải được thực hiện đầy đủ. Nói cách khác, hàng rào điện phải luôn được duy trì ở trạng thái có điện, trong khi các biện pháp bảo vệ cũng cần được thực hiện ở mức tốt nhất có thể.

Bà Vương Di Tĩnh giải thích, mục đích chính là xua đuổi khỉ đá Đài Loan trở về môi trường sống vốn thuộc về chúng. Khỉ đá Đài Loan là loài động vật sống trong rừng và thích sinh sống theo đàn. Thông qua một số biện pháp như lưới chống khỉ có điện khiến chúng cảm thấy đau đớn khi chạm phải, qua đó khiến khỉ tránh xa khu vực con người sinh sống. Theo bà, khi khỉ rời khỏi những khu vực này và không còn tiếp xúc quá nhiều với cây trồng cũng như con người, đó chính là trạng thái cân bằng mà cơ quan chức năng mong muốn đạt được.

Các tổ chức bảo vệ môi trường kêu gọi kiến tạo môi trường chung sống hòa thuận giữa con người và khỉ 

Tuy nhiên, do một số nông dân trồng cây ăn quả tại khu vực miền núi, địa hình tại các khu vực này khiến việc lắp đặt hàng rào bảo vệ dễ xuất hiện kẽ hở, trong khi lưới chống khỉ cũng khó bao phủ toàn bộ khu vực. Điều này tạo cơ hội cho khỉ đá Đài Loan vẫn có thể xâm nhập vào các khu canh tác, khiến sự xung đột giữa khỉ và con người trong những năm qua liên tục trở thành chủ đề được quan tâm. Nhiều tổ chức bảo vệ môi trường kêu gọi “con người và khỉ cùng chung sống”, cho rằng săn bắt hay tiêu diệt không thể giải quyết tận gốc vấn đề. Bởi môi trường sống của con người không thể tách rời nguồn thực phẩm, và chỉ cần có thực phẩm thì rất khó đảm bảo khỉ sẽ không tìm đến.

Bà Vương Di Tĩnh cho biết, vấn đề khỉ đá Đài Loan tại khu vực Shoushan - Cao Hùng chủ yếu bắt nguồn từ việc con người cho khỉ ăn. Trong những năm gần đây, tình trạng này đã được cải thiện đáng kể nhờ chính quyền địa phương tăng cường tuyên truyền, giáo dục. Bà nhấn mạnh rằng, chỉ khi nông dân đã lắp đặt hàng rào điện, lưới chống khỉ, thậm chí sử dụng thiết bị xua đuổi bằng âm thanh nhưng vẫn không đạt hiệu quả, cơ quan chức năng mới tiến hành biện pháp loại bỏ. Theo Điều 21 của “Luật Bảo tồn Động vật hoang dã” cũng quy định rõ rằng, trong trường hợp động vật hoang dã gây nguy hại cho cây trồng, có thể tiến hành biện pháp loại bỏ. Bà Vương Di Tĩnh nhấn mạnh: “Chúng tôi sẽ không chủ động tiến hành loại bỏ. Chỉ khi đã áp dụng tất cả các biện pháp trước đó, bao gồm xua đuổi bằng bằng chó, bằng các biện pháp do con người nghĩ ra, hoặc các biện pháp bảo vệ khác mà vẫn không có hiệu quả, chúng tôi mới chuyển sang biện pháp loại bỏ. Vì vậy, một khi đã phải tiến hành loại bỏ, điều đó có nghĩa là tất cả các biện pháp trước đó đều đã được thử nghiệm. Loại bỏ sẽ là giải pháp cuối cùng.”

Thiết kế App xác định khu vực khỉ phá hoại hoa màu, chỉ loại bỏ những cá thể gây hại cho nông nghiệp

Việc theo dõi các điểm nóng vấn nạn khỉ đá Đài Loan phá hoại hoa màu là cơ sở quan trọng để quyết định có tiến hành loại bỏ khỉ đá Đài Loan hay không. Bà Vương Di Tĩnh cũng cho biết, hiện cơ quan chức năng đang yêu cầu một doanh nghiệp phát triển ứng dụng “Khu vực chung sống giữa người và động vật”, dự kiến đưa vào sử dụng trước cuối năm nay.

Nông dân hoặc người dân có thể sử dụng ứng dụng này để báo cáo những địa điểm thường xuyên xuất hiện khỉ cũng như tình trạng cây trồng bị thiệt hại. Sau khi nhận được thông tin, Sở Bảo tồn Lâm nghiệp trước tiên sẽ kiểm tra xem nông dân đã thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng chống hay chưa. Chỉ khi các biện pháp đã được triển khai nhưng vẫn không thể ngăn chặn thiệt hại do khỉ gây ra, cơ quan chức năng mới tiến hành biện pháp loại bỏ ở giai đoạn cuối. Các đội ngũ chuyên môn sẽ sử dụng súng săn hoặc phương pháp bắt giữ, đồng thời sử dụng thuốc để giảm đau đớn cho khỉ theo phương thức loại bỏ nhân đạo.

Ngoài ra, Bộ Nông nghiệp cũng đã đào tạo 33 chuyên viên có chuyên môn về loại bỏ động vật làm “giáo viên nòng cốt”. Những người này phải trải qua đào tạo trước khi được tham gia thực hiện nhiệm vụ. Trước đây, họ cũng từng có kinh nghiệm xử lý, loại bỏ cò Ai Cập và cự đà xanh. Không chỉ được trang bị kiến thức về sinh thái liên quan, đội ngũ chuyên viên này còn phải đảm bảo an toàn cho chính mình trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Trong thời gian tới, họ sẽ đến các địa phương trên toàn Đài Loan để hỗ trợ công tác loại bỏ, đồng thời đào tạo nhân sự kế thừa tại địa phương.

Đức Mạnh